Για την ΠΥΛΗ ΤΡΙΚΑΛΩΝ – μια τομή στον τόπο και τον χρόνο

Για την ΠΥΛΗ ΤΡΙΚΑΛΩΝ – μια τομή στον τόπο και τον χρόνο
Του Νίκου Φαλαγκάρα
[nicfalag@yahoo.gr]

Ένα βιβλίο για τον γενέθλιο τόπο υπηρετεί έναν διπλό σκοπό (ή ανάγκη αν προτιμάτε). Από τη μια ο συγγραφέας του εκπληρώνει μια βαθύτερη επιθυμία του να αναδείξει και να τιμήσει αυτόν τόπο και από την άλλη οι αναγνώστες, ανεξάρτητα από τους δεσμούς που μπορεί να έχουν μ’ αυτόν τον τόπο, βρίσκουν την ευκαιρία να μάθουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα τα οποία αλλιώς θα ήταν αδύνατο να τα μάθουν ή το πολύ πολύ θα τα μάθαιναν κατά τρόπο αποσπασματικό και ατελή.

ΠΥΛΗ Τρικάλων – «Ο Τόπος – Η Ιστορία – Οι Άνθρωποι»

Ο –εκ Πύλης Τρικάλων- εκπαιδευτικός Βασίλης Πανάγος, παράλληλα με τα υπηρεσιακά του καθήκοντα, επέλεξε να αξιοποιεί τον ελεύθερο χρόνο του ασχολούμενος με την ιστορική -και όχι μόνο- έρευνα, καρπός της οποίας είναι το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα και είναι αφιερωμένο στη γενέτειρά του, την Πύλη (Πόρτα) Τρικάλων.

Τίτλος του ΠΥΛΗ Τρικάλων – «Ο Τόπος – Η Ιστορία – Οι Άνθρωποι», ΠΥΛΗ 2016, σελίδες 448. Ένα πανόραμα, Ιστορίας, Γεωγραφίας, Κοινωνιολογίας, Ανθρωπολογίας, Πολιτισμού με επίκεντρο την Πύλη-Πόρτα όπου γεννήθηκε και ζει. Μια κατάδυση στα βαθιά νερά των –όχι και τόσο προσβάσιμων- αρχείων και των πηγών για να φέρει στην επιφάνεια πολύτιμους θησαυρούς γνώσης που δεν είναι δυνατόν να αφήσουν κανέναν αδιάφορο.

Οι ιδιαίτεροι δεσμοί και οι αναμνήσεις

Ας μου επιτραπεί στο σημείο αυτό μια παρέκβαση η οποία δικαιολογεί κατά κάποιο τρόπο και αυτό το σημείωμα. Προσωπικά, με καταγωγή από το Μυρόφυλλο Τρικάλων, ήταν επόμενο με την Πύλη να έχω ιδιαίτερους δεσμούς.

Ήταν κατά πρώτον ο ενδιάμεσος σταθμός της μετάβασής μου από και προς Τρίκαλα. Η δεκαετία του ’70 είναι μια καθοριστική περίοδος της ζωής μου. Γυμνασιακά χρόνια. Δύσκολα από κάθε άποψη. Το ταξίδι από το χωριό προς την πόλη των Τρικάλων και αντιστρόφως ήταν περιπετειώδες και πολλές φορές επικίνδυνο.

Παστωμένοι κυριολεκτικά στην καρότσα του φορτηγού ή σε λεωφορεία της εποχής που μερικές φορές πάθαιναν βλάβες στο δρόμο και ακινητοποιούνταν.

Βροχές, χιόνια, κρύα, παγωνιές κι ο χωματόδρομος με τις απότομες ανηφόρες, κατηφόρες και στροφές μόλις που χωρούσε τις ρόδες του αυτοκινήτου. Όταν επιτέλους, μετά κόπων και βασάνων, προσεγγίζαμε την Πύλη, μια ανακούφιση αισθανόμασταν. Σχεδόν ευγνωμοσύνη προς ανώτερες δυνάμεις που μας προστάτευσαν κι αυτή τη φορά  από τον κίνδυνο. Τουλάχιστον φτάσαμε στον προορισμό μας… σώοι πάλι.

Βέβαια παλαιότερα, τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα έως τραγικά θα λέγαμε. Έπρεπε να περπατήσει κανείς από το χωριό μέχρι την Πύλη. Το ίδιο φυσικά και στην επιστροφή. Μια μέρα δρόμος η διάρκεια του ταξιδιού, που οι γονείς μας στην ξενική Κατοχή ιδίως τον περπατούσαν φορτωμένοι στην πλάτη μερικές οκάδες καλαμπόκι ή άλλα φαγώσιμα για την επιβίωση της οικογένειας. Κι όταν «έκλεινε» η «Λέουσα» ή η «Γκρόπα» (τοποθεσίες που όποιος τις πέρασε χειμώνα καιρό, και στη θύμηση ακόμα αισθάνεται δέος…) απ’ τα χιόνια, γράψε αλίμονο.

Κομβικός ενδιάμεσος σταθμός λοιπόν η Πόρτα για το ταξίδι μας που και να ήθελες ακόμα δεν μπορούσες να τον παρακάμψεις. Σημείο αναφοράς.

Ενας υπέροχος άνθρωπος

Θα ήταν ασυγχώρητη παράλειψη αν δεν σημείωνα εδώ, επίσης, ότι κάθε φορά που περνούσα από την Πύλη, έπρεπε να σταματήσω οπωσδήποτε για να συναντήσω έναν υπέροχο άνθρωπο. Γλυκύτατο και σοφό. Απ’ αυτούς που αισθάνεσαι τυχερός που γνώρισες στη ζωή σου και την πλούτισαν ποικιλοτρόπως.

Τον δάσκαλο Μήτσο Παπανικολάου. Δάσκαλος, πατέρας, δικό μου άνθρωπος. Να καθίσουμε στο γνωστό καφενείο, μόνιμο στέκι του για καφέ και να τα πούμε.

Παρά τη διαφορά της ηλικίας, με αντιμετώπιζε ισότιμα και πάντα με αγάπη και στοργή.

Διαρκές και ζωηρό ενδιαφέρον του για τους ανθρώπους του Μυροφύλλου και ιδίως τους νέους και το μέλλον τους. Είχε τους ιδιαίτερους λόγους του βέβαια, να νοιάζεται για το χωριό μας, αφού υπηρέτησε ως δάσκαλος στο Δημοτικό μας Σχολείο για πολλά χρόνια.

Την περίοδο δε της εχθρικής Κατοχής στάθηκε δίπλα στους ανθρώπους του χωριού μας. Είναι κοινή πεποίθηση ότι προσέφερε πολύτιμες, εθνικές θα έλεγα υπηρεσίες στον τόπο μας. Με το βαθύ αίσθημα ευθύνης και τη μετριοπάθεια που τον διέκριναν, ως δημόσιο λειτουργό και πολίτη, αλλά και με το υψηλό κύρος που διέθετε, απέτρεψε τους άσκοπους αλλά επώδυνους διχασμούς στη κρίσιμη εκείνη εποχή, που τόσο ζημίωσαν τον τόπο, μολονότι ποτέ δεν είχε κρύψει τα αριστερά του φρονήματα.

Το μεράκι του συγγραφέα

Ο συγγραφέας, για να επιστρέψω στο θέμα (το βιβλίο) που συζητάμε, έσκυψε με υπομονή, επιμονή και μεράκι στο αντικείμενο της ερευνητικής του προσπάθειας και συγκέντρωσε ένα ογκώδες υλικό.

Το έβαλε κάτω, το επεξεργάστηκε, το κατέταξε και το άπλωσε στις σελίδες του βιβλίου παραδίδοντας στον αναγνώστη ένα άρτιο και πολύτιμο έργο.

Ένα έργο που ήρθε να καλύψει, με τον πιο πλήρη και ολοκληρωμένο τρόπο, ένα κενό πληροφόρησης και γνώσης που οι περισσότεροι τόποι παρουσιάζουν, μέχρι, βέβαια, να βρεθεί ο ερευνητής, όπως στην προκειμένη περίπτωση ο Βασίλης Πανάγος.

Σε καιρούς πολυσύνθετης και πολυεπίπεδης κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε, τέτοιες προσπάθειες να αναδειχθεί ο τόπος μας, σε όλες του τις διαστάσεις και τις πτυχές, είναι μια μορφή αντίστασης στην παρακμή, αλλά και «όρκος πίστεως» ότι συνεχίζουμε να υπερασπιζόμαστε τον τόπο μας, τους

Ο συγγραφέας του βιβλίου Βασίλης Πανάγος

ανθρώπους του, τη ζωή που συνεχίζεται –ευτυχώς- και μετά από μας…

Το βιβλίο του Βασίλη Πανάγου είναι τόσο λεπτομερειακό και εξαντλητικό που νοιώθεις δέος πώς βρήκε, συγκέντρωσε και τιθάσευσε αυτό το υλικό.

Κατέφυγε στις πηγές και τα αρχεία και δεν υπολόγισε χρόνο και κόπο για να το αντλήσει. Δεν αφήνει τομέα και πτυχή του ιστορικού και κοινωνικού βίου της Πύλης που να μην τον προσεγγίσει (εξαντλητική ιστορική αναφορά, βουνά, τοπωνύμια, ποτάμια, γεφύρια, μοναστήρια, εκκλησιές, σχολεία, δημόσια κτήρια, υπηρεσίες, πολιτιστικές δραστηριότητες, έθιμα, παραδόσεις, πολιτική, οικονομική δραστηριότητα, επαγγέλματα, τέχνες, γράμματα, κινηματογράφος κ.λπ.).

Σπάνιο υλικό

Πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό συμπληρώνει και τεκμηριώνει περαιτέρω τα ευρήματα της έρευνάς του, χάρτες, πίνακες κ.λπ. –όλα αυτά δομούνται και συνθέτουν αρμονικά ένα έργο-εργαλείο πολύτιμο και αναγκαίο όχι μόνο γι’ αυτόν που έχει κάποια σχέση με την περιοχή της Πύλης, αλλά γενικότερα για όποιον ενδιαφέρεται ή ασχολείται με την Ιστορία τη Γεωγραφία, την κοινωνική ζωή κ.λπ. του τόπου μας.

Επιπλέον δε, αυτό το βιβλίο έχει  και μία άλλη αξία: μπορεί να αποτελέσει τη βάση και το έναυσμα σε άλλους ερευνητές, που διαπνέονται από το ίδιο μεράκι με αυτό του συγγραφέα, για να συνεχίσουν και να διευρύνουν την ερευνητική προσπάθεια.

Δε θα πω άλλα για το βιβλίο, αλλά θα παραπέμψω τον αναγνώστη στις σελίδες του. Ας μου επιτρέψει ο συγγραφέας να τον παροτρύνω (αν και δεν χρειάζεται) να συνεχίσει την ερευνητική του προσπάθεια και την καταγραφή των ευρημάτων του.

Ό,τι φέρνει στο φως είναι λιθαράκι στην οικοδόμηση του πολιτισμού μας. Προσωπικά τον ευχαριστώ, που με όχημα το βιβλίο του, μου δόθηκε η μοναδική ευκαιρία για ένα συναρπαστικό ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο.

 ΝΙΚΟΣ ΕΠ. ΦΑΛΑΓΚΑΡΑΣ (nicfalag@yahoo.gr)