17 Νοέμβρη 1973-ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ: Πράξη Ελευθερίας

Του Νίκου Φαλαγκάρα [nicfalag@yahoo.gr]
Του Νίκου Φαλαγκάρα
[nicfalag@yahoo.gr]

Καλή σας μέρα, φίλες και φίλοι.
Σαράντα δύο (αλήθεια πότε κιόλας πέρασαν σαράντα δύο χρόνια -«ήμουνα νιος και γέρασα…») χρόνια μετά, αντί άλλου σχολίου, προτίμησα σήμερα να αναδημοσιεύσω ένα κείμενο που έγραψα πριν από εννιά χρόνια.
Ελάχιστα θα είχα να προσθέσω ή ν’ αλλάξω αν το έγραφα σήμερα.

ΠΡΑΞΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Ένας ακόμη εορτασμός (33ος) της επετείου του Πολυτεχνείου. Και πάλι λόγοι πανηγυρικοί, ύμνοι, αφιερώματα και πορείες για ένα γεγονός που δίκαια και αναμφισβήτητα σημάδεψε τη νεώτερη ιστορία μας. Πολλά από αυτά, τυπικά και από υποχρέωση. Άλλα στα όρια της υπερβολής και της μυθοποίησης. Χωρίς να λείπουν και κάποια υποκριτικά και ψεύτικα, εκφερόμενα από απόντες ή και ενάντιους. Έτσι είναι. Δρυός πεσούσης… Δηλαδή, καθόλου παράδοξο να αντικρίσεις, ας πούμε, τον καθηγητή σου, ο οποίος εκείνες τις μέρες της εξέγερσης των φοιτητών με σαδιστική ικανοποίηση προσυπέγραφε τη βαρβαρότητα λέγοντας, «καλά τα κάνουν (οι ομόφρονές του) τα κ…παιδα που θέλουν να μας φέρουν τον κομμουνισμό και την αναρχία!», σήμερα υμνητή του έπους του Πολυτεχνείου, να καταθέτει, μάλιστα, ταπεινόν στέφανον εις ένδειξιν ελαχίστης τιμής και ευγνωμοσύνης…
Υπό ορισμένες συνθήκες και συγκυρίες, πολλά μπορούν να συμβούν.

Οι υβριστές να αναγορευθούν σε τιμητές. Ακόμη και αυτοί που τότε εντατικά μελετούσαν (όπως, λ.χ., ο προκαθήμενος) και σχεδίαζαν το λαμπρό τους μέλλον και γι’ αυτό περίπου δεν κατάλαβαν τι είχε συμβεί. Όλοι λοιπόν, νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες…

Είναι αλήθεια ότι, εδώ και αρκετά χρόνια, καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια ώστε η εξέγερση του Πολυτεχνείου να εκπέσει και να περιορισθεί στα ασφυκτικά πλαίσια που χαράσσει η σύγχρονη ιδεολογία της αγοράς, του ατομικισμού, του ανταγωνισμού και της κατανάλωσης.

Αυτό το κορυφαίο ιστορικό πρόταγμα και δίδαγμα, που το ενέπνευσαν και το καθοδήγησαν το πνεύμα αμφισβήτησης, η ανησυχία, η ανιδιοτέλεια και η δημοκρατική ευαισθησία των νέων, με τις αναγκαίες, βέβαια, ιστορικές και ιδεολογικο-πολιτικές αναφορές, κάποιοι το θέλουν να παγιώνεται σε μιαν ακόμη απλή επέτειο, η οποία θα εξαντλείται στα τυπικά και τα τετριμμένα.

Σε μιαν ακόμη σχολική αργία.
Σε ένα άλλο επίπεδο επίσης το Πολυτεχνείο επιχειρείται να ψιμυθιωθεί, να μυθοποιηθεί και να αποτιμηθεί ως έργο δήθεν κάποιων υπερανθρώπων ή, κατ’ άλλους, της συντριπτικής πλειονότητας του ελληνικού λαού, μολονότι είναι δεδομένο ότι ο συντηρητικός πολιτικός χώρος είχε μικρή συμμετοχή, ενώ δεν εγκαταλείπεται από κάποιους η προσπάθεια της ιδιοποίησης και της μονοπώλησης.

(Για να μην αναφερθούμε στη διαβόητη τρομοκρατική οργάνωση που, σφετεριζόμενη τον χρόνο της εξέγερσης, προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να δώσει στην εγκληματική της δραστηριότητα πολιτικό και ηθικό έρεισμα).

17Νοεμβρη_1973Όλα αυτά, στον βαθμό που οι συγκυρίες ευνοούν ώστε να τελεσφορούν, αλλοιώνουν και διαστρέφουν το νόημα της εξέγερσης, αφού της αποδίδουν στοιχεία που δεν είχε ως ιδεολογικο-πολιτική έκφραση και εν τέλει της αποστερούν την ουσία και τον δυναμικό της χαρακτήρα. Με προκρούστειες λογικές, παρά τις περί του αντιθέτου διακηρύξεις και διαβεβαιώσεις των φορέων τους, προσαρμόζουν το γεγονός στα δικά τους μικρά και ιδιοτελή μέτρα.
Παρά ταύτα, το Πολυτεχνείο, ως ιστορικό πεπραγμένο, παραμένει αληθινό και ανόθευτο.

Πράξη ελευθερίας και αξιοπρέπειας.

Από τις σημαντικότερες της μεταπολεμικής περιόδου. Ως τέτοιο καταγράφηκε βαθιά στη συλλογική μας μνήμη και γι’ αυτό προσέλαβε χαρακτήρα διαχρονικό και διαρκώς επίκαιρο, αφού και σήμερα, παρά τα δημοκρατικά βήματα που ασφαλώς σημειώθηκαν, υπάρχουν στην Ελλάδα εκκρεμή σοβαρά πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα τα οποία από τότε, υπό άλλους όρους και σε άλλο κλίμα βέβαια, είχαν τεθεί ως προτεραιότητες.
Οι φοιτητές στο Πολυτεχνείο το 1973, με την «αποκοτιά» τους να εξεγερθούν εναντίον της βίας, σε συνεργασία με μικρή μερίδα πολιτικών, αφού κάτι τέτοιο (η εξέγερση) δεν ήταν γενικώς στην προοπτική αλλά και στις δυνατότητες των τότε κομματικών δυνάμεων, διέσωσαν την τιμή της χώρας μας. Ενώ οι πολλοί, φρόνιμοι και ταπεινοί, μέχρι τότε τουλάχιστον, επέλεξαν να μείνουν σε απόσταση ασφαλείας από κάθε πράξη ενεργητικής αντίστασης κατά της δικτατορίας, περιμένοντας μάλλον κάποιο θαύμα, για να παραφράσουμε τον Κ. Βάρναλη. Χωρίς, βέβαια, αυτό να μπορεί να ερμηνευθεί από κάποιους ως (σιωπηρή έστω) αποδοχή ή πολιτική και ηθική νομιμοποίηση ενός καθεστώτος αμετανόητα εχθρικού ακόμη και στους στοιχειώδεις κανόνες του κράτους δικαίου.

Άοπλοι και ανυπεράσπιστοι οι νέοι του Πολυτεχνείου, αμφισβήτησαν έμπρακτα την κρατούσα (τότε) τάξη πραγμάτων, αναμετρήθηκαν με τη βία και την υπερέβησαν σε όλα τα επίπεδα, παρά το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν (νεκροί, τραυματίες, αποβολές από τις Σχολές, στράτευση, φυλακίσεις, βασανιστήρια κ.λπ.). Επαναβεβαίωσαν με τη στάση τους, ότι η κρίσιμη επιλογή μεταξύ ελευθερίας και υποδούλωσης σε κάθε δυνάστη, ουσιαστικά συνιστά ένα ψευτοδίλημμα. Η αξιοπρέπεια και η τιμή του ανθρώπου επιβάλλουν, άνευ ετέρου και σε κάθε περίπτωση, την συμπαράταξή του στον αγώνα για τη διαρκή και επαρκή εξασφάλισή τους.

Οι όποιες επί μέρους διαφωνίες και διαφοροποιήσεις -και τέτοιες αναμφισβήτητα υπήρξαν τότε πολλές μεταξύ των φοιτητών- δεν μπορούν να αποτελέσουν πρόφαση για άρνηση και ανασταλτικό παράγοντα μιας κοινής προσπάθειας που αποβλέπει σε υψηλούς στόχους.
Το ότι το ανελεύθερο εκείνο καθεστώς, το οποίο μάταια επιχείρησε να αποκτήσει φιλελεύθερο και δημοκρατικό πρόσωπο, δια του πειράματος Μαρκεζίνη, σε λίγο, κατέρρευσε και υπό το βάρος, δυστυχώς, της κυπριακής τραγωδίας, την οποία δεν δίστασε, συν τοις άλλοις, να προκαλέσει με το προδοτικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και την εισβολή του Αττίλα, επικυρώνει την κοινή και βαθιά πεποίθηση όσον αφορά την προτεραιότητα των δημοκρατικών αξιών και θεσμών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που και σήμερα βάλλονται διεθνώς όλο και περισσότερο, εν ονόματι της καταπολέμησης δήθεν της τρομοκρατίας και της ασφάλειας, αλλά και την επιτακτική ανάγκη για επίμονη επαγρύπνηση και υπεράσπισή τους.
Ο χρόνος, πάντως, παρά την απόσταση που μας χωρίζει από εκείνα τα συνταρακτικά γεγονότα, τις διαφορετικές προσεγγίσεις και εκτιμήσεις που, ασφαλώς, επιδέχονται -τέτοιες παρατηρούμε να γίνονται ακόμη και μεταξύ αυτών που πρωταγωνίστησαν-, κρατάει τα κύρια και τα μεγάλα και σ’ αυτά οφείλουμε να μείνουμε. Από αυτά μπορούμε να αντλήσουμε τα αναγκαία συμπεράσματα και διδάγματα ως συνειδητοί πολίτες και ως οργανωμένη κοινωνία με ιστορική μνήμη αλλά και προοπτική.

ΝΙΚΟΣ ΕΠΑΜ. ΦΑΛΑΓΚΑΡΑΣ (nicfalag@yahoo.gr)

17/11/2006