Το 2017 έτος διεκδίκησης λεηλατημένων κειμηλίων από τις Ιερές Μονές των Σερρών

ΤΟ Ε.ΜΕ.Ι.Σ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΠΡΟΚΟΠΗ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟ

Το 2017 έτος διεκδίκησης λεηλατημένων κειμηλίων από τις Ιερές Μονές των Σερρών

Σε έτος διεκδίκησης της επιστροφής των εκατοντάδων βυζαντινών χειρογράφων και άλλων κειμηλίων που λεηλατήθηκαν από τον βουλγαρικό στρατό κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ανακηρύσσουν το 2017 φορείς των Σερρών, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την αρπαγή των εκκλησιαστικών θησαυρών από τις ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Παναγίας Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου.

im-timioy-prodromoy-serresΑντιπροσωπεία της Ε.Μ.Ε.Ι.Σ. στο Πρόεδρο της Δημοκρατίας

Την περασμένη Κυριακή 6/11/2016 το απόγευμα επισκέφθηκε τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο στο Προεδρικό μέγαρο αντιπροσωπεία της Ε.Μ.Ε.Ι.Σ. αποτελούμενη από τον Πρόεδρο κ. Δημήτριο Δημούδη, τον Αντιπρόεδρο κ. Βασίλειο Γιαννογλούδη και τον υπεύθυνο δημοσίων σχέσεων κ. Αντώνιο Φραγγεδάκη.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή της βουλεύτριας Σερρών κυρίας Αφροδίτης Σταμπουλή η οποία και παρευρέθηκε.

Η αντιπροσωπεία, εν όψει της συμπλήρωσης 100 χρόνων, ενημέρωσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για το ιστορικό της κλοπής των χειρογράφων των Ι. Μονών Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου  από τον Βουλγαρικό στρατό κατοχής κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

emeis-proedros-dimokratias-dscf6980-2 Επίσης του παρέδωσε:

1) τους τρεις τόμους του επιστημονικού περιοδικού «Σερραϊκά Σύμμεικτα» που εκδίδει η Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.,

2) το πόνημα του Πανεπιστημιακού κ. Βασίλη Κατσαρού (έκδοση της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Σερρών) σχετικά με την ταυτοποίηση των χειρογράφων που βρίσκονται στο Κέντρο Σλαβοβυζαντινών σπουδών «Ivan Dujcev» της Σόφιας και

3) υπόμνημα σχετικό με το θέμα.

Το προεδρείο της Εταιρείας Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών (Ε.ΜΕ.Ι.Σ.), ζήτησε την ενεργή συνδρομή του Προέδρου της Δημοκρατίας, στον αγώνα της επιστροφής των κειμηλίων

Επίσκεψη στις Σέρρες ο Προκόπης Παυλόπουλος

Να σημειωθεί πως στις 3 Μαρτίου του 2017, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα βρεθεί στις Σέρρες σε εκδήλωση κατά την οποία θα γίνει η επίσημη ανακήρυξη του έτους διεκδίκησης των κλαπέντων κειμηλίων.

«Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν πολύ καλά ενημερωμένος και έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για το θέμα. Μας είπε πως πρόκειται για ζήτημα διακρατικών σχέσεων, αρμοδιότητας του υπουργείου Εξωτερικών, κι ότι το αίτημα της επιστροφής έχει τεθεί επανειλημμένως στη βουλγαρική πλευρά, αλλά δεν βρίσκει ανταπόκριση. Μας διαβεβαίωσε, πάντως, πως θα προσπαθήσει να συμβάλλει και ο ίδιος, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους», είπε ο πρόεδρος της Ε.Μ.Ε.Ι.Σ., Δημήτριος Δημούδης.

emeis-proedros-dimokratias-dscf6978-2Το ιστορικό της λεηλασίας

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Προδρομίτη μοναχού, Γαβριήλ Κουντιάδη, την άνοιξη του 1917 ο βουλγαρικός στρατός κατοχής, αφού πρώτα απήγαγε τους μοναχούς και τους οδήγησε ως σιδηροδέσμιους στη Βουλγαρία ως ομήρους, απογύμνωσε τις δύο Μονές από σκεύη και κειμήλια ανεκτίμητης αξίας, εικόνες, σταυρούς, δισκοπότηρα, αρτοφόρια, καντήλια, βημόθυρα, δεσποτικό θρόνο κ.ά. ενώ ολοκλήρωσε το έργο της λεηλασίας με την αρπαγή όλου του περιεχομένου των βιβλιοθηκών τους.

Από τη βιβλιοθήκη της Μονής του Τιμίου Προδρόμου αφαιρέθηκαν βιβλία, χειρόγραφα και έντυπα που συγκέντρωσαν ή δημιούργησαν οι μοναχοί κατά τη διάρκεια των αιώνων. Μεταξύ αυτών, τουλάχιστον 100 επί μεμβράνης χειρόγραφα, πάνω από 200 χαρτώα και περίπου 1.500 έντυπα βιβλία. Ανάμεσά τους ο Κώδικας Α της Μονής, «το κτιτορικόν τυπικόν», ο Κώδικας Β (14ος αι.),, άλλοι τρεις Κώδικες του 19ου αιώνα και δέκα Νομοκανόνες.

Ο Βούλγαρος “Ελγιν”

210px-vladimir_sisΌπως αναφέρεται στο υπόμνημα που κατατέθηκε στον κ.Παυλόπουλο, όλη η επιχείρηση διαρπαγής σχεδιάστηκε, οργανώθηκε και εκτελέστηκε από έναν Βούλγαρο Τσεχικής καταγωγής, τον Vladimir Sis, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας, που ήταν γνώστης της ελληνικής και λατινικής γλώσσας και γνώριζε καλά την ανυπολόγιστη αξία των χειρογράφων.

Τα κειμήλια των δύο μοναστηριών μεταφέρθηκαν αργότερα στη βιβλιοθήκη του Ερευνητικού Κέντρου Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών Ivan Dujcev του Πανεπιστημίου της Σόφιας..
Μετά τη λήξη του πολέμου, σύμφωνα με το Άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ (1919) η Βουλγαρία υποχρεώθηκε να επιστρέψει στην Ελλάδα όλους τους θησαυρούς, όμως επεστράφησαν μόνο 259 χειρόγραφα.

Από αυτά τα πέντε (4 περγαμηνά και ένα χαρτώο) παραμένουν μέχρι σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο, στην Αθήνα. Τα υπόλοιπα βρίσκονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη με αριθμούς ΕΒΕ 2396-2643.

Για τα υπόλοιπα οι Βούλγαροι δήλωσαν άγνοια και για περισσότερα από εβδομήντα (70) χρόνια τα έκρυβαν με άκρα μυστικότητα, παρά τις επανειλημμένες επίσημες και ανεπίσημες οχλήσεις του ελληνικού κράτους και ειδικών επιστημόνων. Το μυστήριο λύθηκε τον Αύγουστο του 1990, όταν στο  επιστημονικό συμπόσιο  που διοργανώθηκε στη Σόφια, παρουσία Βουλγάρων και Ελλήνων επιστημόνων, αποκαλύφθηκε από τους Έλληνες καθηγητές Β. Άτσαλο, Β. Κατσαρό, Χ. Παπαστάθη, (από το Α.Π.Θ.) το επτασφράγιστο μυστικό και έγινε η ταυτοποίηση των ελληνικών χειρογράφων των Μονών Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Παναγίας Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου.

Έκτοτε πύκνωσαν οι διαμαρτυρίες και τα ψηφίσματα από την Ελλάδα για την επι-στροφή όλων των πολιτιστικών αγαθών στη χώρα που τα δημιούργησε. Όμως η Βουλγαρική πλευρά διαρκώς κωλυσιεργεί, προβάλλοντας ανιστόρητες δικαιολογίες ή θέτοντας παράλο-γους όρους παρά την υπόσχεση του πρώην Προέδρου της Βουλγαρίας Γκ. Παρβάνωφ στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, το Νοέμβρη του 2004 και τις συζητήσεις του τ. Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Καρ. Παπούλια με τον Βούλγαρο ομόλογό του για την επιστροφή τους. Για το θέμα αυτό έχουν κατατεθεί κατ’ επανάληψη ερωτήσεις στη Βουλή των Ελλήνων από Βουλευτές των Σερρών, Δράμας και Θεσσαλονίκης.

«Σε λίγους μήνες συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη μεγαλύτερη κλοπή χειρόγραφων της ελληνικής ιστορίας. Έφθασε πλέον η ώρα, οι σύμμαχοί μας και ήδη εταίροι στην μεγάλη οικογένεια της Ε.Ε. Βούλγαροι, να εφαρμόσουν τις διατάξεις της Συνθήκης του Νεϊγύ και να μας επιστρέψουν τους κλεμμένους πολιτιστικούς θησαυρούς»,

αναφέρεται στο υπόμνημα και ζητείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να αναλάβει πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της ελληνικής και ευρωπαϊκής κοινής γνώμης με τελικό στόχο να επιστραφούν τα υπόλοιπα ταυτοποιημένα χειρόγραφα στους φυσικούς τους χώρους, ώστε να αποκατασταθεί η έννοια του δικαίου και να διατηρηθεί και ενισχυθεί η ελληνοβουλγαρική φιλία και συνεργασία.

Επιστημονική διημερίδα στις Σέρρες

Ως προοίμιο των εκδηλώσεων του έτους διεκδίκησης, διοργανώνεται την ερχόμενη Παρασκευή 11/11 και Σάββατο 12/11 επιστημονική διημερίδα με θέμα «Η Λόγια Περιφέρεια. Γραφή διάδοση και διαφύλαξη της γνώσης στη Μακεδονία και στις Σέρρες κατά τη Βυζαντινή περίοδο».

Υπό την επιστημονική καθοδήγηση του διεθνούς κύρους βυζαντινολόγου Πάολο Οντορίκο, ερευνητές θα παρουσιάσουν τα πορίσματα των ερευνών τους σχετικά με την πολιτιστική δραστηριότητα στη βυζαντινή Μακεδονία, ιδίως από τη σκοπιά της χειρόγραφης παραγωγής, με δεδομένη την ιδιαίτερα σημαντική παραγωγή βιβλίων στην περιοχή κατά τη βυζαντινή περίοδο, βιβλία που σήμερα φυλάσσονται τοπικά ή στις βιβλιοθήκες της Ευρώπης και των ΗΠΑ.

Το παλαιότερο πλήρες χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης

Στα τελευταία ανήκει και ο «Κώδικας 1424», το παλαιότερο πλήρες χειρόγραφο της Καινής Διαθήκης στον κόσμο, γραμμένο στα ελληνικά στη ρέουσα γραφή. Το 1920, τρία χρόνια μετά την κλοπή του από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου, πουλήθηκε στις ΗΠΑ από έναν Ευρωπαίο βιβλιοπώλη, και βρέθηκε στην κατοχή της Λουθηρανής Θεολογικής Σχολής του Σικάγο, όπου μελετήθηκε, τεκμηριώθηκε και φυλάσσεται μέχρι σήμερα.

Η διοίκηση της Σχολής απάντησε θετικά στο αίτημα της Αρχιεπισκοπής Αμερικής και θα παραδώσει το κειμήλιο στον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο, σε εκδήλωση στις 15 Νοεμβρίου.

Ο τελευταίος θα το μεταφέρει στη Δράμα στις αρχές Νοεμβρίου και θα το παραδώσει στον Μητροπολίτη, Παύλο, ο οποίος θα το μεταφέρει στη Μονή, σχεδόν έναν αιώνα μετά την αρπαγή του.