Έρευνα: Πώς βιώνουν οι Σερραίοι πολίτες την οικονομική κρίση; Μπορεί η Ανταλλακτική οικονομία να λειτουργήσει ως αντίδοτο;

κρίση-2013-08-03_161611Η Τράπεζα Χρόνου Σερρών είναι μια  από τις έξι Κοινωνικές Δομές  του Εθνικού Δικτύου Άμεσης Κοινωνικής Παρέμβασης που υλοποιεί ο Σ.Ο.Φ.Ψ.Υ. Ν. Σερρών σε σύμπραξη με το Δήμο Σερρών στα πλαίσια του προγράμματος “Κοινωνικές Δομές Άμεσης Αντιμετώπισης της Φτώχειας στο Δήμο Σερρών”.

Σε μια προσπάθεια αποσαφήνισης της διάθεσης των Σερραίων πολιτών να συμμετέχουν σε ένα δίκτυο ανταλλαγής υπηρεσιών και προϊόντων, η Τράπεζα Χρόνου Σερρών προέβη σε Δημοσκοπική – Δειγματολειπτική Έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε κομβικά σημεία της πόλης από τις 29/04/2013 έως 31/05/2013. Ο πληθυσμός της έρευνας ήταν 300 Σερραίοι πολίτες. Ως μέσο συλλογής δεδομένων χρησιμοποιήθηκε ένα κατάλληλα δομημένο ερωτηματολόγιο, το οποίο περιλαμβάνει ερωτήσεις κλειστού και ανοιχτού τύπου.

Συγκεκριμένα, η έρευνα αυτή σχεδιάστηκε  για να διερευνήσει τις στάσεις  και τις αντιλήψεις των Σερραίων πολιτών όσον αφορά στο βαθμό που επηρεάζει το παρόν κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της χώρας την καθημερινότητά τους και την ύπαρξη ή μη κατάλληλων προϋποθέσεων για την ανέλιξη της ανταλλακτικής οικονομίας.

Προκειμένου να συνδεθεί η καταγραφή των ατομικών απόψεων και αντιλήψεων με την αναγκαιότητα ύπαρξης της Τράπεζας Χρόνου, εξετάστηκαν τα ακόλουθα ερευνητικά ερωτήματα:

1. Η αναγκαιότητα ύπαρξης ενός  δικτύου ανταλλαγής υπηρεσιών  και προϊόντων στην πόλη μας  και η διάθεση συμμετοχής των  Σερραίων πολιτών σε ένα ανταλλακτικό δίκτυο

2. Η πληροφόρηση των Σερραίων  πολιτών για την ανταλλακτική  οικονομία και τα οφέλη της 

3. Ο εντοπισμός των αναγκών  που οι Σερραίοι πολίτες καθορίζουν  ως πρωταρχικές και σημαντικές

Τα ερευνητικά πορίσματα  αποδεικνύουν ότι τα μείζονα προβλήματα που πλήττουν τη Σερραϊκή κοινωνία αφορούν κατά κύριο λόγο την οικονομία και τις κοινωνικές της διαστάσεις. Συγκεκριμένα, το 35 % των ερωτηθέντων θεωρεί ως σημαντικότερο πρόβλημα την Οικονομική κρίση.  Ως Οικονομική κρίση ορίζεται το φαινόμενο κατά το οποίο μια οικονομία χαρακτηρίζεται από μια διαρκή και αισθητή μείωση της οικονομικής της δραστηριότητας, όταν δηλαδή η τελευταία βρίσκεται σε μια συνεχή συρρίκνωση (European Commission, 2009).

 

 Άρρηκτα συνδεδεμένα κοινωνικά φαινόμενα είναι η ανεργία και η φτώχεια που εμφανίζονται στις απαντήσεις των ερωτώμενων με ποσοστά 32% και 7% αντίστοιχα. Συνεπώς, αναγνωρίζονται οι δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνική ζωή, δεδομένου ότι η μείωση ή και η απουσία εισοδήματος προκαλεί απώλειες στην ευημερία και ωθεί μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στην ανεργία και στη φτώχεια. Είναι φανερό ότι ο πληθυσμός αυτός βιώνει έντονα τις συνέπειες του οικονομικού κλίματος που επικρατεί στη χώρα, εντοπίζοντας ωστόσο ως προβλήματά του αυτά τα συγκεκριμένα κοινωνικά φαινόμενα.

 Απόρροια της επικρατούσας  αστάθειας και της αβεβαιότητας  που φέρουν πλέον τα νέα  δεδομένα είναι η ψυχολογική αποσταθεροποίηση η οποία εντοπίζεται στο δείγμα σε ποσοστό 11% αποδεικνύοντας την ύπαρξη ανασφάλειας και μιας αίσθησης περιορισμού των δυνατοτήτων. Μικρότερο ποσοστό εμφανίζουν άλλοι κοινωνικοί παράγοντες, σημαντικότεροι από τους οποίους είναι η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, το ελλιπές εκπαιδευτικό σύστημα και η κοινωνική αστάθεια.

Η οικονομική δυσκαμψία επανέφερε  την αναγκαιότητα ύπαρξης της ανταλλακτικής οικονομίας στην χώρα. Στην Ελλάδα της κρίσης, εμφανίζονται Δίκτυα Ανταλλαγής Υπηρεσιών και  Τράπεζες Χρόνου, αποδεικνύοντας ότι η οικονομία μπορεί να λειτουργήσει και με όρους κοινωνικούς. Εστιάζοντας στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στοχεύουν να ανακουφίσουν τους ανθρώπους χωρίς εισοδήματα από τα οδυνηρά οικονομικά μέτρα, τη φτώχεια, την ανεργία δίνοντάς τους τη δυνατότητα να ανταλλάξουν υπηρεσίες και προϊόντα χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Οι πρωτοβουλίες αυτές φαντάζουν καινοτόμες. Αυτό αποδεικνύεται καταφανώς από τις απαντήσεις που δόθηκαν καθώς το 72% των ερωτώμενων δηλώνει άγνοια για την ύπαρξη των ανταλλακτικών δικτύων και των οφελών που μπορούν να αποκομίσουν  από την συμμετοχή τους σε αυτά.  Ωστόσο, τα Τοπικά Ανταλλακτικά Δίκτυα δεν είναι  μια πρωτοπορία της εποχής αλλά ακολουθούν την διαχρονικότητα των πολιτισμών, αναδιαμορφώνονται εξελισσόμενα  και συνάδουν με τη φύση του κάθε ανθρώπου.

 

Η αναγκαιότητα ύπαρξης ανταλλακτικού  δικτύου στην πόλη των Σερρών γίνεται εμφανής από το ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό των ανθρώπων, συγκεκριμένα 80 %, που δήλωσαν ότι έχουν ανάγκες που αδυνατούν να καλύψουν. Ειδικότερα, 19% δήλωσε ότι δυσκολεύεται να αποκτήσει υλικά αγαθά τα οποία εντάσσονται στις πρωτογενείς ανάγκες όπως είδη ένδυσης και υπόδησης, τρόφιμα κ.α.  Το 18% του δείγματος δήλωσε αδυναμία εύρεσης εργασίας και το 12% αδυναμία πρόσβασης σε διάφορες υπηρεσίες (τεχνικές, εκπαιδευτικές, νομικές κ.α.). Το γεγονός ότι ένα τέτοιο ποσοστό αδυνατεί να λάβει υπηρεσίες, τις οποίες έχει ανάγκη, ενώ παράλληλα το 18% δηλώνει αδυναμία εύρεσης εργασίας αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι αυτοί θα μπορούσαν να επωφεληθούν από κοινού μέσα από ένα δίκτυο ανταλλακτικής οικονομίας. Αξίζει να επισημανθεί ότι το 20% των συμμετεχόντων αναφέρει ότι στην παρούσα χρονική στιγμή δύναται να καλύψει τις ανάγκες του. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί είτε ως αδυναμία γνωστοποίησης των αναγκών του σε ένα ευρύτερο κοινό είτε ως επάρκεια κάλυψης των αναγκών τη δεδομένη χρονική στιγμή παρ΄ όλη την πιθανή συρρίκνωση των δευτερευόντων αναγκών του. 

Αν θεωρήσουμε πλέον ως δεδομένη την αναγκαιότητα ύπαρξης ενός ανταλλακτικού  δικτύου στη πόλη μας, είναι απαραίτητη η διερεύνηση της διάθεσης και  της τάσης  προσφοράς των Σερραίων σε ένα τέτοιο δίκτυο. Αναλύοντας τα δεδομένα της έρευνας προκύπτει ότι η συντριπτική πλειοψηφία 93%  διατίθεται  να παρέχει υπηρεσίες (47%), προϊόντα (35%) και ψυχοκοινωνική υποστήριξη (7%). Ένα μικρό ποσοστό της τάξης του 7% δεν δείχνει διατεθειμένο να προσφέρει στην παρούσα χρονική στιγμή. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί ως άγνοια τόσο για την ύπαρξη όσο και για τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει κανείς συμμετέχοντας σε εναλλακτικά δίκτυα οικονομίας.

 

Σύμφωνα με τον Maslow (1954) ,  τα ανθρώπινα  κίνητρα μπορούν να περιγραφούν  με όρους ιεράρχησης των βασικών αναγκών, ή αξιών. Οι ανάγκες του ανθρώπου προσδιορίζονται και αναπαρίστανται σε μια ιεραρχική πυραμίδα, γνωστή ως πυραμίδα των αναγκών ή πυραμίδα του Maslow  (Maslow’s hierarchy of needs). Μόνο όταν ο άνθρωπος ικανοποιήσει τις ανάγκες της κατώτερης βαθμίδας (για φαγητό, στέγη, κλπ.) μπορεί να περάσει στην ικανοποίηση των αναγκών της επόμενης και να στραφεί στις ανώτερες ανάγκες (διανοητικές, αισθητικές, κλπ.). Το σχήμα του θυμίζει ένα ψυχικό ασανσέρ το οποίο ανεβαίνει όταν καταφέρνουμε να καλύψουμε τις βασικές μας ανάγκες και κατεβαίνει όταν αυτές απειλούνται.

Όπως προκύπτει από  τα ερευνητικά πορίσματα, η αγωνία των ανθρώπων εστιάζεται στην κάλυψη των βασικών αναγκών, οι οποίες τη δεδομένη χρονική περίοδο πραγματώνονται με δυσκολία. Κατά συνέπεια η ικανοποίηση των ανώτερων αναγκών παραμένει ανεκπλήρωτη. Έτσι, απαντάται εύλογα το ερώτημα γιατί παρόλο που η πρόσβαση στην ενημέρωση όσον αφορά τα Δίκτυα Ανταλλακτικής Οικονομίας είναι ευρεία, οι άνθρωποι εμφανίζονται απαθείς και ανενημέρωτοι, τη στιγμή που είναι έκδηλη η δυνατότητα για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους μέσα από τη συμμετοχή τους σε αυτά. Συνοψίζοντας, είναι αναγκαίο να απεμπλακούμε από συμπεριφορές χωρίς ελπίδα που παγιώθηκαν μέσα από συνθήκες χρόνιας ανημπόριας ακόμα και όταν παρουσιάζονται ευκαιρίες για αλλαγή.  

Συνεπώς, αποδεικνύεται ότι υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την επιτυχή πορεία ενός ανταλλακτικού δικτύου στην πόλη μας καθώς ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού φαίνεται διατεθειμένο να ενταχθεί στο δίκτυο προσφέροντας και λαμβάνοντας αγαθά και υπηρεσίες . Ανταποκρινόμενη στις προσδοκίες της τοπικής κοινωνίας η Τράπεζα Χρόνου Σερρών οφείλει να προβεί στην περαιτέρω ενημέρωση των Σερραίων δημοτών μέσω ενημερωτικών δράσεων και εκδηλώσεων αλλά και στην διεύρυνση των προϊόντων και των υπηρεσιών με απώτερο σκοπό την κάλυψη ολοένα και περισσότερων αναγκών.   

 Η πλήρης παρουσίαση της έρευνας δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα https://xronos.sofpsi-ser.gr