Η εξωτερική πολιτική του 1+%

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις σε νέες περιπέτειες…

Η εξωτερική πολιτική του 1+%

ΜΕΡΟΣ 1ο

Η αμφισβήτηση της συνθήκης της Λοζάνης εκ μέρους της Τουρκικής ηγεσίας όξυνε επικίνδυνα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Τούρκοι αξιωματούχοι με δηλώσεις τους αμφισβητούν τα ελληνικά σύνορα. Ο τουρκικός στρατός κλιμακώνει τις προκλήσεις στο Αιγαίο.

Του Γιάννη Χουβαρδά
Πολιτικού Επιστήμονα

Αρκετοί συμπολίτες μας ερμηνεύουν τις εξελίξεις ως απόρροια της μεγαλομανίας του Ερντογάν. Άλλοι μιλούν για την πολεμοκάπηλη κουλτούρα του Ισλάμ και Τουρκικής φυλής. Όμως η πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων είναι πιο σύνθετο ζήτημα.

Ζητούμενο κάθε χώρας είναι η οικονομική ανάπτυξη. Ο πλούτος προκύπτει από αυτή. Χωρίς πλούτο οι ανθρώπινες ανάγκες δεν ικανοποιούνται. Άρα ορθή εξωτερική πολιτική είναι αυτή που υποβοηθά τη μακροημέρευση της οικονομίας.

Η οικονομία της αγοράς ωφελεί τους λίγους σε βάρος των πολλών. Στην Ελλάδα το 2007, το 1% του πληθυσμού κατείχε το 48,6% του πλούτου, ενώ το 99% μόλις το 51,4%. Το 2014 το 1% κατείχε το 56,1%, ενώ το 99% μόλις το 43,9%1. Στην Τουρκία το 2002, χρονιά εκλογής Ερντογάν, το 1% κατείχε το 39.4%, ενώ το 99% μόλις το 60.6%. Το 2014 το 1% κατείχε το 54.3%, ενώ το 99% μόλις το 45.7%.2 Η εξωτερική πολιτική που υπηρετεί αυτήν την οικονομία θα εκφράζει τους λίγους και όχι τους πολλούς.

Η αγοραία οικονομία οργανώνεται από μετοχικές εταιρείες. Αυτές καθώς ανταγωνίζονται δημιουργούν ομάδες. Συχνά οι ισχυρότερες εξαγοράζουν τις αδύναμες. Έτσι κεφάλαια διαφόρων εταιρειών ενώνονται σε κοινά σχήματα. Συγκροτούνται μονοπώλια. Π.χ. Στην ελληνική βιομηχανία και εμπορία υδρογονανθράκων ξεχωρίζουν δύο μονοπώλια. Οι όμιλοι ΕΛ.ΠΕ και ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ. Στους οποίους μετέχουν 25 και 10 εταιρείες αντίστοιχα.3 Στην τουρκική μεταλλευτική βιομηχανία ξεχωρίζει ο όμιλος YÜCEL BORU με 6 εταιρείες.4

Στα μονοπώλια συνήθως ενοποιούνται διάφοροι οικονομικοί κλάδοι. Π.χ  Στην ελληνική MIG μετέχουν όμιλοι 6 κλάδων. Η Vivartia (Δέλτα, Μπάρμπα Στάθης, Everest κ.α.) στα Τρόφιμα – Ποτά. Η Υγεία (νοσοκομεία μητέρα κ.α.) στην υγεία. Η Singular Logic στην Πληροφορική – Τηλεπικοινωνίες. Η Attica Group (Superfast Ferries, Blue Star Ferries) στις Μεταφορές – Ναυτιλία. Η RKB στο Real Estate. Η Sunce στον Τουρισμό – Αναψυχή5. Στην τουρκική Doğuş μετέχουν 330+ εταιρείες 8 κλάδων6.

Το σύνολο της οικονομίας υποτάσσεται στα μονοπώλια. Π.χ Το 86% της ελληνικής αγοράς μπύρας μοιράζεται σε δύο ομίλους. Την Αθηναϊκή Ζυθοποιία, μετέχει σε πολυεθνικό σχήμα της Heineken. Τις ζυθοποιίες Ολυμπιακή και Μύθος, ανήκουν σε σχήμα της Carlsberg7.

Το κυνήγι του κέρδους σπρώχνει τα μονοπώλια στο εξωτερικό. Σχηματίζονται πολυεθνικά μονοπώλια. Σε αυτά συμπράττουν ντόπιοι και ξένοι επενδυτές. Δρούνε σε διάφορες χώρες. Π.χ Η Ελβετική Nestlé ελέγχει κεφάλαια σε 197 χώρες8. Η Ελληνική ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ δραστηριοποιείται σε 16 χώρες9. Η τουρκική Türkiye Halk Bankasi μετέχει σε ολλανδικό σχήμα10.

Ιδιοκτήτες των μονοπωλίων είναι οι κάτοχοι των κεφαλαίων που τα συγκροτούν. Αυτοί αποτελούν το περίφημο 1% του πληθυσμού!

Τα μονοπώλια αναπτύσσονται διαρκώς. Επιζητούν νέες αγορές, αποδοτικότερο εργατικό δυναμικό, χαμηλότερη φορολογία, υψηλές κρατικές επιχορηγήσεις, φτηνότερο δανεισμό, περιφρούρηση της κατεκτημένης αγοράς, σταθερό οικονομικό περιβάλλον κ.α. Για να τα πετύχουν συνεννοούνται μεταξύ τους. Π.χ Αναβαθμίζονται τα ελληνοτουρκικά επιμελητήρια. Διοργανώνονται ελληνοτουρκικά επιχειρηματικά φόρουμ. Οι ελληνοτουρκικές συμπράξεις αυξάνονται. Η συνεργασία αφορά ναυτιλία, αγωγούς, ενέργεια, τουρισμό, μεταφορές, εμπόριο κ.α.  400+ ελληνικές επιχειρήσεις επένδυσαν στην Τουρκία 6,6 δισ. Ευρώ. 11.

Η ανάπτυξη των μονοπωλίων οξύνει τον ανταγωνισμό ανάμεσα τους. Το ίδιο προκαλεί και μέσα σε αυτά, ανάμεσα στα κεφάλαια που τα απαρτίζουν. Η συνεννόηση μετατρέπεται σε αντιπαράθεση και οι ισορροπίες αλλάζουν. Π.χ  εξαγορά Μαρινόπουλου από Σκλαβενίτη12.

Η αντιφατική κίνηση της οικονομίας να ενώνει και να χωρίζει τα κεφάλαια μέσω των μονοπωλίων, προκαλεί αντιφατικότητα και στις σχέσεις των κρατών.

Αν στην οικονομία υπερισχύει η συνεργασία εντείνονται οι διακρατικές συνεννοήσεις. Αυτές είναι οικονομικές, πολιτικές, στρατιωτικές κ.α. Προϊόν τους είναι ο σχηματισμός και η ενδυνάμωση διακρατικών συμφωνιών, οργανισμών, ενώσεων, συμμαχιών. Π.χ. η Ε.Ε και η λειτουργεία του γαλλογερμανικού άξονα, το ΝΑΤΟ, το Δ.Ν.Τ, κ.α. Οι συνεννοήσεις περιλαμβάνουν και παραδοσιακούς ανταγωνιστές. Όπως ο ρωσοκινεζικός άξονας, ο οργανισμός συνεργασίας της Σαγκάης13, η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση14, η νέα αναπτυξιακή τράπεζα των BRICS15. Η διακρατική συνεργασία επεκτείνει την οικονομική δραστηριότητα.

Αν στην οικονομία υπερισχύει ο ανταγωνισμός εντείνονται οι διακρατικές αντιπαραθέσεις. Οι διακρατικές συνεργασίες αναπροσαρμόζονται ή ακυρώνονται. Σήμερα ενισχύεται αυτή η τάση. Π.χ οι Η.Π.Α αμφισβητούν τη στρατηγική τους σχέση με τη Γερμανία. Ο γαλλογερμανικός άξονας υποσκάπτεται από την κόντρα Γαλλίας – Γερμανίας. Η Ε.Ε απειλείται από τον Ευρωσκεπτικισμό. Η Τουρκία διαφοροποιείται από σημαντικές επιλογές του ΝΑΤΟ. Οι Η.Π.Α ζητούν την αναμόρφωση του. Ξεσπούν διαρκώς νέοι πόλεμοι.

Η συνεργασία και ο ανταγωνισμός είναι οι δύο όψεις της εξωτερικής πολιτικής που συμβαδίζει τη μονοπωλιακή οικονομία. Η κάθε μία αποτελεί προϋπόθεση και συνέχεια της άλλης.

Εργαλείο πειθούς της κοινωνίας για την ορθότητα της εξωτερικής πολιτικής αποτελεί η ιδεολογία. Οι ιδεολογίες της διακρατικής συνεργασίας και της διακρατικής αντιπαράθεσης είναι ο κοσμοπολιτισμός και ο εθνικισμός.

Ο κοσμοπολιτισμός προσιδιάζει τη συνεργασία. Καλλιεργεί ότι τα 1% των χωρών είναι ευεργέτες. Ότι οι συνεννοήσεις τους ωφελούνε το σύνολο. Ότι η συνεργασία των χωρών γεννά ευημερία για όλους. Π.χ Έλληνες και Τούρκοι εμποτίστηκαν με τη θέση, ότι η ευημερία και η ειρήνη, θα έρθει με τη συνεργασία των χωρών τους σε Ε.Ε. και ΝΑΤΟ.

Ο εθνικισμός προσιδιάζει την αντιπαράθεση. Καλλιεργεί ότι η ευημερία έρχεται από την ήττα άλλων χωρών. Π.χ  Οι Έλληνες σπρώχνονται ενάντια στη Γερμανία, το Δ.Ν.Τ, την Τουρκία, την Αλβανία. Οι Τούρκοι ενάντια στην Ε.Ε, τη Συρία, την Ελλάδα, το Ιράν, τους Κούρδους. Εχθρός είναι όποιος απειλεί τη μακροημέρευση της οικονομίας. Αλλάζει ανάλογα τη συγκυρία. Π.χ Μετά την ορκωμοσία Τραμπ ο τουρκικός αντιαμερικανισμός αποδυναμώνεται.

Καθώς συνεργασία και ανταγωνισμός συνυπάρχουν στην διεθνείς σχέσεις. Συνυπάρχει και ο εθνικισμός με τον κοσμοπολιτισμό σε επίπεδο ιδεών.

Η αντιπαράθεση εθνικισμού – κοσμοπολιτισμού αποτυπώνει τις διαφορετικές επιδιώξεις των μονοπωλίων. Τα οποία έχουν διαφορετικούς εξωτερικούς εταίρους και ανταγωνιστές. Π.χ Ο κ. Σαββίδης κατηγόρησε τον Γ. Παπανδρέου για έλλειψη πατριωτισμού επειδή αρνήθηκε ρωσικό δάνειο16. Ο ίδιος μετέχει σε διάφορα επενδυτικά σχήματα στην Ελλάδα. Ελέγχει το ρωσικό όμιλο AGROCOM που δραστηριοποιείται σε 4 κλάδους με 40+ εταιρείες17. Γνωστές είναι και οι διασυνδέσεις της οικογένειας Λάτση των ΕΛ.ΠΕ με τη Μ. Βρετανία. Η κοινοπραξία του ομίλου Κοπελούζου με τη γερμανική Fraport18. Η συμμετοχή του ομίλου Ελλάκτωρ του κ. Μπόμπολα στο ελληνοαμερικανικό επιμελητήριο19.

Οι πιο ισχυροί παίκτες επιβάλλουν το μείγμα εξωτερικής πολιτικής που θα ακολουθηθεί και το ιδεολογικό μείγμα που θα το συνοδεύει. Οι υπόλοιποι συγκροτούνται σε αντιπολίτευση και με το δικό τους ιδεολογικό μείγμα προσπαθούν να αλλάξουν την εξωτερική πολιτική.

Ο εθνικισμός και κοσμοπολιτισμός είναι οι ιδεολογίες των μονοπωλίων στις διεθνής σχέσεις.

Με νόμιμο και παράνομο τρόπο, τα μονοπώλια παραχωρούν τμήμα του πλούτου τους σε διάφορες κοινωνικές ομάδες. Έτσι τις προσεταιρίζονται στην ιδεολογία τους. Τις μετατρέπουν σε ιδεολογικούς και πολιτικούς τους δορυφόρους. Π.χ. Στην Τουρκία το 2014 τα μονοπώλια αρκέστηκαν στο 54,3% του πλούτου. Απώλεσαν ένα επιπλέον μερίδιο για να αξιοποιηθεί στον προσεταιρισμό διάφορων ομάδων.

Οι δορυφόροι διαπαιδαγωγούνε με την ιδεολογία των μονοπωλίων τον υπόλοιπο πληθυσμό. Σε αυτούς ανήκουν ανώτερα μεσαία στρώματα, αλλά και διάφοροι πολιτικοί, φιλόσοφοι, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, κληρικοί, δικαστές, ανώτεροι κρατικοί υπάλληλοι κ.α.

Έτσι ο εθνικισμός και ο κοσμοπολιτισμός κυριαρχούν ως ιδεολογία σε όλη την κοινωνίας.

Τελικά η εξωτερική πολιτική εκφράζει τα μονοπώλια με τους δορυφόρους τους. Δηλαδή το 1+% της κοινωνίας.

Ελλάδα και Τουρκία είναι περιφερειακές δυνάμεις στη Ν.Α. Μεσόγειο. Τα μεγέθη τους αποκλείουν την πλήρη επικράτηση του ενός επί του άλλου. Συνεπώς είναι καταδικασμένες να ανταγωνίζονται σφοδρά. Αλλά και να συνεργάζονται όπου προκύπτει αμοιβαίο όφελος. Η αψιμαχίες στο Αιγαίο συνοδεύονται από επιχειρηματικές κολεγιές και τη λειτουργία του ανώτατου συμβουλίου ελληνοτουρκικής συνεργασίας20. Η αντιφατικότητα της σχέσης τους εκφράζεται οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά.

Στην περιοχή υπάρχουν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις (Αίγυπτος, Ισραήλ κ.α.), όπως και μικρότερα μεγέθη (Αλβανία, ΠΓΔΜ, Κύπρος κ.α.). Επίσης δραστηριοποιούνται παγκόσμιοι παίχτες (Η.Π.Α, Ε.Ε, Ρωσία, Κίνα κ.α.). Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις περιπλέκονται με τις επιδιώξεις όλων.

Συμπερασματικά:

Η εξωτερική πολιτική καθορίζεται από την οικονομία των μονοπωλίων. Αντανακλά την αντίφαση συνεργασίας και ανταγωνισμού που τη διαπερνά. Διαμορφώνεται από πολιτικούς και υλοποιείται από λαούς. Η ιδεολογία των λαών καθορίζει το βαθμό που θα συναινέσουν σε αυτή. Η συναίνεση επιτυγχάνεται διά της εξαγοράς καθοριστικών κοινωνικών ομάδων από τα μονοπώλια. Έτσι εθνικισμός και κοσμοπολιτισμός διαμορφώνουν το κλίμα μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η σημερινή εξωτερική πολιτική. Τα χαρακτηριστικά των ηγετών, των λαών και των θρησκειών υποτάσσονται στις ανάγκες αυτού του κλίματος. Παίζουν σημαντικό αλλά δευτερεύοντα ρόλο στις διεθνείς σχέσεις. Μπορούν να επιταχύνουν ή να καθυστερήσουν διαδικασίες όχι όμως να τις προκαλέσουν

Σήμερα οξύνεται η διαμάχη ανάμεσα στα 1+% των πληθυσμών Ελλάδας και Τουρκίας.

Υπάρχουν διάφορες αιτίες γι’ αυτό. Όπως η αναιμική πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης. Η άσχημη κατάσταση της ελληνικής και της τουρκικής οικονομίας. Η όξυνση των διεθνών εντάσεων. Η αναζωπύρωση των συγκρούσεων σε Βαλκάνια, Β. Αφρική, Μέση Ανατολή.

Οι Ελληνοτουρκικές σχέσεις μετατοπίζονται περισσότερο προς την αντιπαράθεση.

Στο επόμενο άρθρο θα αναλύσουμε το γενικότερο σκηνικό στο οποίο εξελίσσεται η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.

πηγές:

  1. https://tvxs.gr/news/ellada/1-ton-ellinon-katexei-56-toy-ploytoy-tis-xoras
  2. wordpress.com/2015/05/20/οικονομία-και-ανισότητες-στην-τουρκί/
  3. https://www.helpe.gr https://www.moh.gr/Home.aspx?a_id=256
  4. https://www.yucelboru.com.tr/en/group-companies
  5. https://www.marfininvestmentgroup.com/gr/
  6. dogusgrubu.com.tr/en/corporate-profile
  7. https://tvxs.gr/news/ellada/ti-krybetai-piso-apo-ton-polemo-tis-mpyras
  8. https://www.nestle.gr/
  9. https://www.gekterna.com/el/
  10. dhbbank.com/Home/About-us.aspx
  11. https://www.protothema.gr/economy/article/432365/dekades-tourkoi-epiheirimaties-glukokoitazoun-tin-ellada-gia-ependuseis/
  12. https://www.kathimerini.gr/893531/article/oikonomia/epixeirhseis/egkri8hke-h-e3agora-marinopoyloy-apo-ton-sklavenith
  13. https://www.marketbet.gr/2016/11/h-tourkia-sthn-agkalia-rwsias-kinas/
  14. https://icmu.nyc.gr/el/%20%CE%95%CF%85%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%9F%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%88%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7
  15. https://www.dw.com/el/o%CE%B9-brics-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CF%81%CE%AC%CF%80%CE%B5%CE%B6%CE%B1/a-19174450
  16. https://www.dealnews.gr/leaders/item/70859-I%CE%92%CE%91%CE%9D-%CE%A3%CE%91%CE%92%CE%92I%CE%94%CE%97%CE%A3-%CE%A4%CE%B9-%CE%BA%CF%81%CF%8D%CE%B2%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%80%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%C2%AB%CF%83%CE%B1%CF%86%CE%AC%CF%81%CE%B9%C2%BB-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A1%CF%8E%CF%83%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE#.WLR2U_nyjIV
  17. https://www.agrokomgroup.ru/en
  18. https://www.copelouzos.gr/home
  19. https://www.amcham.gr/membership/list-of-members/
  20. https://www.cnn.gr/news/politiki/story/24362/smyrni-4o-anotato-symvoylio-synergasias-elladas-toyrkias