Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις σε νέες περιπέτειες… Το «μεγάλο παζάρι» του νότιου διαδρόμου

ΜΕΡΟΣ 2ο

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις σε νέες περιπέτειες…  Το «μεγάλο παζάρι» του νότιου διαδρόμου

Στο προηγούμενο άρθρο δείξαμε πως οι αντιπαραθέσεις ανάμεσα στα κράτη έχουν οικονομικά κίνητρα. Τονίσαμε ότι οι σε αυτές εκφράζονται τα συμφέροντα των μονοπωλίων και των δορυφόρων τους. Δηλαδή το 1+% της κοινωνίας.

Του Γιάννη Χουβαρδά
Πολιτικού Επιστήμονα

Αναφέραμε πως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις διαπλέκονται με τις αντιπαραθέσεις διάφορων κρατών στην περιοχή. Σήμερα θα ξετυλίξουμε το κουβάρι αυτών των αντιπαραθέσεων.

Η Ελλάδα και η Τουρκία ανήκουν σε μια σημαντική οικονομική ζώνη, η οποία περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, τον Καύκασο, την Περσία, την αραβική χερσόνησο και τη Β. Αφρική.

Σε αυτή τη ζώνη υπάρχουν πλούσια ενεργειακά κοιτάσματα, μεγάλα αποθέματα νερού και σπάνιος ορυκτός πλούτος. Σπουδαίοι δρόμοι μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων διασχίζουν τα εδάφη της. Οι πολυπληθείς χώρες που την απαρτίζουν διαθέτουν ανεπτυγμένες αγορές, που προσφέρονται για επενδυτική δραστηριότητα.

Αντίθετα η ηπειρωτική Ευρώπη διαθέτει ελάχιστους ενεργειακούς πόρους και καλύπτει τις ανάγκες της με εισαγωγές.

Αυτές κύρια προέρχονται από τη Ρωσία, τον Καύκασο, τη Μ. Ανατολή, την Αραβική χερσόνησο, τον Περσικό κόλπο, την Αν. Μεσόγειο, τη Β. Αφρική.

Ακολουθούν 2 διαδρομές.

  • Ο βόρειος διάδρομος καταλήγει στη Ρωσία και κυριαρχείτε από αυτή. Σε αυτόν οφείλεται η πολύ σημαντική ενεργειακή σχέση Ρωσίας – Ε.Ε.
  • Ο νότιος διάδρομος είναι υπό διαμόρφωση και καταλήγει στην οικονομική ζώνη που εμπλέκονται η Ελλάδα και η Τουρκία. Παράλληλα μέσω αυτού διεξάγεται το ευρωπαϊκό εμπόριο με την Αφρική και την Ασία.

Όποιες χώρες κυριαρχήσουν στο νότιο διάδρομο θα έχουν λόγο στα ευρωπαϊκά πράγματα.

Οι υπερδυνάμεις (Η.Π.Α, Κίνα, Ε.Ε, Ρωσία), οι περιφερειακοί παίκτες (π.χ. Ελλάδα, Τουρκία, Ισραήλ, Ιράν) και τα μικρότερα κράτη (π.χ. Αλβανία, Λίβανος, Π.Γ.Δ.Μ) ανταγωνίζονται στα εδάφη του. Ένας από τους καρπούς του μεταξύ τους ανταγωνισμού είναι και οι διάφορες διακρατικές συμμαχίες που συγκροτούν.

Στις διακρατικές συμμαχίες συμβιβάζονται με ανισότιμο τρόπο, τα ανταγωνιστικά συμφέροντα κρατών διαφορετικής ισχύος. Ο ανταγωνισμός στο εσωτερικό των συμμαχιών υποσκάπτει την αντοχή τους.

Η διατήρηση τους δεν είναι δεδομένη.

Η κάθε συμμαχία προσπαθεί να αυξήσει την επιρροής της και να περιορίσει την επιρροή των αντιπάλων της. Ταυτόχρονα τα κράτη που την απαρτίζουν ανταγωνίζονται για το ποιος θα «φάει» μεγαλύτερο κομμάτι, από εκείνο το μέρος της πίτας που ελέγχει η συμμαχία.  

Η τελική επικράτηση κάποιων κρατών στο νότιο διάδρομο, θα είναι αποτέλεσμα της εκδιώξεις των εχθρών τους και της αποδυνάμωσης των συμμάχων τους.

Όπως στον υπόλοιπο κόσμο έτσι και στο νότιο διάδρομο παρατηρούνται τα εξής:

  • Οι υπερδυνάμεις προσπαθούν να επιτύχουν τη μεγαλύτερη δυνατή κυριαρχία.

Σχηματίζουν συμμαχίες με περιφερειακούς και μικρότερους παίκτες π.χ. Οι Η.Π.Α και η Μ. Βρετανία συνεργάζονται στο ΝΑΤΟ με την Τουρκία και την Ελλάδα. Η Γερμανία και η Γαλλία συνεργάζονται στην Ε.Ε με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Ρωσία συνεργάζεται με τη Συρία και το Ιράν. Οι συμμαχίες μάχονται έντονα μεταξύ τους. Μπορεί να φτάσουν ακόμη και στον πόλεμο π.χ. Ιράκ (2003), πρώην Γιουγκοσλαβία, Λιβυή. Εξίσου δυναμικά επιλύονται οι διαμάχες στο εσωτερικό τους Π.χ. Ιράκ (1991).

  • Οι περιφερειακοί παίκτες επιδιώκουν την αναβάθμιση του ρόλου τους στην περιοχή. Διεκδικούν περισσότερο χώρο από τις υπερδυνάμεις. Χωρίς όμως τη στήριξη κάποιας υπερδύναμης δε μπορούν να καταφέρουν το στόχο τους. Π.χ. Όσο οι Η.Π.Α και η Ρωσία αποδέχονται τις κουρδικές κρατικές δομές στη Συρία, η Τουρκία δε μπορεί να τις καταστρέψει.

Συγκροτούν δικές τους συμμαχίες, με την ανοχή των υπερδυνάμεων,.

Π.χ. Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος (Η.Π.Α). Ο στρατιωτικός συνασπισμός της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας που μετέχουν 34 χώρες (Η.Π.Α). Με την παρότρυνση των υπερδυνάμεων, οι συμμαχίες αυτές μπορεί να πολεμήσουν. Π.χ. Συρία.

Ο εσωτερικός ανταγωνισμός αυτών των συμμαχιών και η παρέμβαση των υπερδυνάμεων προκαλούν αλλαγές στη σύνθεση τους.

Π.χ. Η συμμαχία Συρίας – Ιράν – Λιβανέζικης Χεσμπολάχ, με ρωσική συμβουλή, αναβάθμισε τη σχέση της, με τους μέχρι πρότινος «ύποπτους» Κούρδους.

Οι περιφερειακοί παίχτες με τη συμβουλή υπερδυνάμεων, μπορεί να απομακρυνθούν από παλαιούς μεγάλους συμμάχους. Π.χ. Η Τουρκία, με ρωσική βοήθεια, διαφοροποιείται από τις Η.Π.Α.

  • Τα μικρά κράτη επιθυμούν να αναβαθμιστούν σε υπολογίσιμες δυνάμεις. Θέλουν μεγαλύτερη αυτονομία από τους ισχυρούς συμμάχους, χωρίς τους οποίους δεν επιβιώνουν.

Μετέχουν σε διάφορες συμμαχίες.

Π.χ. Η Αλβανία με Η.Π.Α – Τουρκία. Αξιοποιούνται σε παγκόσμιες και περιφερειακές διαμάχες. Π.χ. Η Π.Γ.Δ.Μ μετέχει στην αντιπαράθεση Ελλάδας – Τουρκίας – Βουλγαρίας. Η Κύπρος είναι εστία διαμάχης υπερδυνάμεων και περιφερειακών παικτών (Ελλάδα – Τουρκία). Στα δυτικά βαλκάνια συγκρούονται Η.Π.Α – Ρωσία.

Το 1991 οι Η.Π.Α με την υποδιαίστερη σύμμαχο τους Ε.Ε, κυριάρχησαν στον πλανήτη.

Για τον αποτελεσματικότερο έλεγχο του νοτίου διαδρόμου, στοχοποίησαν τους «φίλους» της Ρωσίας και δυνατές χώρες με διαφορετικά από τα δικά τους σχέδια. Μεθόδευσαν την αποδυνάμωση και τη διάλυση κρατών. Π.χ. Γιουγκοσλαβία, Ιράκ (1991).

Στις αρχές του 2000 η Ρωσία και η Κίνα δυναμώνουν. Η Γερμανία ισχυροποιείται στην Ε.Ε.

Ως απάντηση οι Η.Π.Α εισβάλουν σε Αφγανιστάν και Ιράκ. Σιγοντάρουν την Ισραηλινή εισβολή στο Λίβανο. Υποδαυλίζουν «πορτοκαλί» επαναστάσεις στην πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. Προκαλούν νέο πόλεμο στον Καύκασο. Εκπονούν σχέδιο εγκατάστασης αντιπυραυλικής ασπίδας στην ανατολική Ευρώπη. Βοηθούν την ένταξη ή τη σύνδεση χωρών της ανατολικής Ευρώπης με το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε.

Το 2008 εκδηλώνεται νέα παγκόσμια καπιταλιστική οικονομική κρίση. Από αυτή πλήττονται περισσότερο οι Η.Π.Α και η Ε.Ε.

Η Ρωσία και η Κίνα ενισχύουν την παρουσία τους στο νότιο διάδρομο. Η «αραβική άνοιξη» χρησιμοποιείται από τις Η.Π.Α και την Ε.Ε για το μπλοκάρισμα της Ρωσοκινεζικής διείσδυσης. Η Τυνησία, η Αίγυπτος, η Λιβυή, η Υεμένη, η Συρία και το Ιράκ τυλίγονται στις φλόγες. Οι Η.Π.Α και η Ε.Ε υποβαθμίζουν παλαιούς «φίλους» Π.χ Ισραήλ – Αίγυπτο, και αναβαθμίζουν άλλους Π.χ Τουρκία – Σαουδική Αραβία. Εξομαλύνουν τις σχέσεις τους με αντιπάλους Π.χ Ιράν.

Σήμερα η παγκόσμια καπιταλιστική ανάπτυξη είναι επισφαλή και αναιμική.

Ωφελεί περισσότερο τους BRICS και τη Γερμανία στην Ε.Ε. Όμως η Γερμανία και οι BRICS δεν πετυχαίνουν τους παλαιούς υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Διατρέχουν κίνδυνο οικονομικής παρακμής.

  • Τα μονοπώλια σε Η.Π.Α και Ευρώπη επιζητούν την αντιστροφή της κατάστασης. Δεν παραιτούνται από την παγκόσμια κυριαρχία. Θέλουν μεγαλύτερα ποσοστά κέρδους.
  • Τα μονοπώλια Κίνας – Ρωσίας ζητούν μέτρα για την υπέρβαση της οικονομικής δυσκολίας. Ταυτόχρονα επιδιώκουν την παγκόσμια κυριαρχία.

Φουντώνουν οι κόντρες των υπερδυνάμεων για τις πλουτοπαραγωγικές πηγές, τις μεταφορικές οδούς και τις αγορές. Σε αυτές συμπαρασύρονται οι τοπικοί τους σύμμαχοι.

Στις κοινωνίες καλλιεργείται ο εθνικισμός.

Π.χ Εκλογή Τράμπ, BREXIT, εθνικιστική μεταστροφή παραδοσιακών κοσμοπολιτικών κομμάτων, άνοδος ακροδεξιάς, κ.α.

Οι ανταγωνισμοί στο νότιο διάδρομο οξύνονται επικίνδυνα.

  • Η Ρωσία θέλει να ελέγξει πλήρως ενεργειακά την Ευρώπη. Παράλληλα επιθυμεί να αδυνατίσει τη συνεργασία Η.Π.Α – Ε.Ε. Να σταματήσει τη διαδικασία ολοκλήρωσης της Ε.Ε.
  • Οι Η.Π.Α και η Μ. Βρετανία επιδιώκουν την εξασθένιση των ευρωρωσικών σχέσεων. Θέλουν τη διασύνδεση της Ευρώπης με χώρες δικής τους επιρροής. Αντιμάχονται την κινεζορωσική διείσδυση στην Ευρώπη. Επιθυμούν να σταματήσει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και να αναθεωρηθούν προς όφελος τους οι σχέσεις τους με την Ε.Ε.
  • Η Κίνα θέλει τη διασφάλιση και επέκταση των επενδύσεων της. Ετοιμάζει το «σύγχρονο δρόμο του μεταξιού». Μια «κινεζική» εμπορική ζώνη σε Ασία – Ευρώπη – Αφρική, με χερσαία και θαλάσσια διαδρομή. Το project ξεκινά με κεφάλαιο 140+ δις$.
  • Η Ε.Ε επιθυμεί την ενεργειακή απεξάρτηση από Ρωσία – Η.Π.Α.. Προσπαθεί να διατηρήσει προνομιακές σχέσεις με τις Η.Π.Α. Να επωφεληθεί της συνεργασία με Κίνα – Ρωσία.
  •  Στο Ευρωατλαντικό group οι «φίλοι» επανεξετάζουν τις σχέσεις τους και εντείνουν την παρέμβαση τους στο νότιο διάδρομο.

Οι διαμάχες είναι έντονες.

Π.χ. Η.Π.Α – Ε.Ε. Μ. Βρετανία – Ε.Ε. Στις Η.Π.Α Λευκός Οίκος – CIA. Στην Ε.Ε club MED – club Βίσεγκραντ – club Γερμανίας. Οι περιφερειακοί σύμμαχοί του group  διαφοροποιούνται. Π.χ. Τουρκία, Σαουδική Αραβία.

Η τακτικής των δυνάμεων του Ευρωατλαντικού group καταγράφεται ως εξής:

  • Η Μ. Βρετανία προσεγγίζει Τουρκία και Ιράκ. Δυναμώνει την παρέμβαση στην Κύπρο.
  • Οι Η.Π.Α επαναπροσεγγίζουν Ισραήλ και Αίγυπτο. Αναβαθμίζουν τους Κούρδους. Υποβαθμίζουν Τουρκία και Σαουδική Αραβία. Τα σπάνε με το Ιράν. Αναθεωρούν την πολιτική τους σε Συρία, Ιράκ, Ουκρανία. Ετοιμάζουν ενεργότερη στρατιωτική εμπλοκή.
  • Στην Ε.Ε οι ανταγωνισμοί δυσκολεύουν την έκφραση κοινής εξωτερικής πολιτικής. Υποσκάπτουν τη συνοχή της. Γαλλία, Γερμανία κ.α μετέχουν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Παρεμβαίνουν στις εξελίξεις.
  • Η Κίνα και η Ρωσία διατηρούν τη μεταξύ τους συνεργασία και παρεμβαίνουν ενεργότερα στο νότιο διάδρομο.

Η τακτικής τους καταγράφεται ως εξής

  • Η Κίνα διεισδύει παντού. Στηρίζει τη συριακή κυβέρνηση. Συνεργάζεται με το Ιράν.
  • Η Ρωσία πολεμάει στη Συρία. Συνεργάζεται με το Ιράν. Αναβαθμίζει τις σχέσεις της με Τουρκία – Αίγυπτο – Κούρδους. Διεισδύει στο Ιράκ, τη Λιβυή και την Υεμένη.

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν πάντα δεμένες με την αντιπαράθεση στο νότιο διάδρομο.

Στο επόμενο άρθρο θα αναδείξουμε τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το «μεγάλο παζάρι» του νότιου διαδρόμου.