“Ο ρόλος του διευθυντή σχολικής μονάδας στην εποχή της κρίσης

“Ο ρόλος του διευθυντή σχολικής μονάδας στην εποχή της κρίσης
Αρθρο του Σωτηριάδη Δημητρίου
Δ/ντή Εσπερινού Γυμνασίου – Λυκείου
M.Sc Γεωπληροφορικής
Υπ. Διδακ. Διοίκησης της Εκπ/σης
Πολλοί συνάδελφοι από τη γενιά μου, «ανακαλύψαμε» τον κατασταλτικό ρόλο της εκπαίδευσης στην εφηβεία με το τραγούδι των Pink Floyd ¨We dont need no Education¨ .
Γίναμε όμως δάσκαλοι και καθηγητές και είμαστε περίπου ευτυχείς με την επαγγελματική μας επιλογή…
Ίσως γιατί η εκπαίδευση, ακόμα και σήμερα, διατηρεί μια σχετική αυτονομία και διασώζει ένα περίσσευμα αξίας, που επιτρέπει στο δάσκαλο να ονειρευτεί ότι μπορεί να υψώσει το ανάστημά του σαν τον Τζον Κίτινγκ στον ¨Κύκλο των Χαμένων Ποιητών¨ και να ξυπνήσει στα παιδιά την αγάπη για τα γράμματα, το πάθος για την τέχνη ή τη δίψα για την ελευθερία.
Με το πέρασμα των χρόνων πολλοί από εμάς, από προσωπικές επιλογές και μετά από κρίσεις επιλογές στελεχών εκπαίδευσης, γίναμε διευθυντές σχολικών μονάδων, χωρίς να πάψουμε όμως να είμαστε και εκπαιδευτικοί.
Η σπουδαιότητα του ρόλου του διευθυντή μιας σχολικής μονάδας υποστηρίζεται από πληθώρα ερευνητικών δεδομένων, σύμφωνα με τα οποία η ευθύνη για το 70% περίπου της επιτυχημένης ή αποτυχημένης λειτουργίας της αποδίδεται στο διευθυντή της.
Μέχρι σήμερα ο διευθυντής μιας σχολικής μονάδας είναι ο διοικητικός και, συγχρόνως, ο εκπαιδευτικός προϊστάμενος.
Ο διευθυντικός ρόλος έχει σημαίνουσα αξία, καθώς ο διευθυντής καλείται να είναι ο «ηγέτης» που εμπνέει και καθοδηγεί τα μέλη του σχολείου.
Ο ρόλος του διευθυντή εμπεριέχει µία αντίφαση• από τη µία μεριά οφείλει να συμπεριφέρεται ως εκτελεστικό όργανο της κεντρικής εξουσίας, ενώ από την άλλη θα πρέπει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες εκπαιδευτικών και μαθητών
Στην εποχή μας, η οποία χαρακτηρίζεται από ραγδαίες εξελίξεις, το σχολείο καλείται να πραγματώσει καινούριους στόχους όπως η προώθηση καινοτομιών, η εισαγωγή νέων γνωστικών αντικειμένων και δράσεων και ο εκσυγχρονισμός του διδακτικού έργου, ώστε οι εκπαιδευτικοί να ανταποκριθούν πλήρως στις απαιτήσεις της εποχής και των μαθητών.
Εκτός από τα παραπάνω, σήμερα βλέπουμε και τα αποτελέσματα της κρίσης μέσα στο σχολείο. Είναι νομίζω φανερό και αυταπόδεικτο ότι είμαστε εκτεθειμένοι στη βία της κρίσης που μας πλήττει ως κοινωνία με όλες της τις μορφές, ανεργία, φτωχοποίηση, ανυπαρξία κοινωνικής πρόνοιας, αυξημένη παραβατικότητα των μαθητών, οικονομική ανέχεια, λεκτική βία, ψυχολογική βία, διαδυκτιακή βία καμένα όνειρα των νέων. Πολλές φορές και οι γονείς ως θύματα αυτής της κρίσης, με τις αλόγιστες κριτικές και παρεμβάσεις τους, πλήττουν τη σχέση με τον εκπαιδευτικό και το σχολείο και εμποδίζουν την άρτια εκπαίδευση των παιδιών τους.
Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί και η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, με την οποία συμφωνώ προσωπικά, όμως με δύο προϋποθέσεις. Πρέπει να ξεκινά με την αυτο-αξιολόγηση σχολικής μονάδας, η οποία θα γίνεται από τον σύλλογο διδασκόντων και αφορά στο εκπαιδευτικό έργο των δομών, του ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και του εκπαιδευτικού συστήματος. Η αξιολόγηση, που θα ακολουθεί, δεν μπορεί να έχει χαρακτήρα τιμωρίας, δεν μπορεί να αποσκοπεί στη χειραγώγηση των εκπαιδευτικών αλλά, αντίθετα, πρέπει να συνδέεται με πρακτικούς και επιστημονικούς τρόπους συνεχούς βελτίωσής τους, ιδιαίτερα διαμέσου της συνεχούς επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών. Διαφορετικά, ο Διευθυντής του σχολείου θα αποκοπεί τελείως από το σύλλογο διδασκόντων, που θα καθίσταται άλλωστε διακοσμητικό όργανο, αφού μόνο αυτός θα είναι ο «βασικός συντελεστής υποστήριξης και διασφάλισης» της αξιολόγησης της σχολικής του μονάδας και των εκπαιδευτικών. Με αποτέλεσμα η ανασφάλεια να αρχίσει να πλανάται στις σχολικές αίθουσες και θα διαβρώνει τις συναδελφικές σχέσεις του συλλόγου διδασκόντων.
Με όλα τα παραπάνω ο νέος ρόλος του Δ/ντή μετατρέπεται και από φορέας ελέγχου και διεκπεραιωτής εγκυκλίων, γίνεται ο διασφαλιστής των διαδικασιών εκείνων που θα εμπλέκουν εκπ/κούς, γονείς και μαθητές στη λήψη των αποφάσεων για την καλύτερη λειτουργία του σχολείου. Το κλειδί στην αλλαγή της σχολικής κουλτούρας είναι οι ανθρώπινες σχέσεις.
Ο σύγχρονος Δ/ντής πρέπει να έχει πολύπλευρη επαγγελματική κατάρτιση, ενημέρωση στο γνωστικό του αντικείμενο, στις σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους και τις νέες τεχνολογίες. Πέρα από τις αδυναμίες και τις στρεβλώσεις του πρόσφατου νομοθετικού πλαισίου για την επιλογή στελεχών εκπαίδευσης, οι διαδικασίες αξιολόγησης περιείχαν μία παράμετρο που εισήχθη για πρώτη φορά και αφορούσε την εξέταση των υποψηφίων σε συγκεκριμένη «μελέτη περίπτωσης». Μέσα από μια τράπεζα περιπτώσεων από τη σχολική ζωή, που ελέγχει τον τρόπο αντίδρασης των υποψηφίων διευθυντών στα διάφορα προβλήματα που παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια άσκησης των καθηκόντων τους και απαιτούν την ορθολογικότερη αντιμετώπιση και λύση, είχε ένα θετικό αποτέλεσμα κατά τη γνώμη μου.
Είναι η πρώτη φορά που ένα σύστημα αξιολόγησης διευθυντών σχολικών μονάδων εμπεριείχε έμμεσα εκπαιδευτική – διοικητική αυτοεπιμόρφωση των υποψηφίων στελεχών της διοίκησης των σχολικών μονάδων. Βρέθηκαν όμως έτσι να επιμορφωθούν οι υποψήφιοι με δική τους πρωτοβουλία, έτοιμοι για να ασκήσουν τα αυξημένα καθήκοντα τους, με περισσότερη αυτοεκτίμηση και με περισσότερες γνώσεις για να ανταπεξέλθουν στο δύσκολο εκπαιδευτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται. Βέβαια η επιμόρφωση πρέπει να είναι βασική προτεραιότητα μιας «οργανωμένης πολιτείας» και όχι να στηρίζεται στη βούληση του κάθε συναδέλφου.
Ο Δ/ντής πρέπει να διαθέτει πνευματική καλλιέργεια και ανοιχτούς ορίζοντες στον τρόπο σκέψης και συνεργασίας. Να είναι εγγυητής της συλλογικότητας των αποφάσεων, να προλαμβάνει τις προβληματικές καταστάσεις και να δημιουργεί συνθήκες αυτορρύθμισης των προβλημάτων δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις φωνές διαμαρτυρίας. Διευθυντές αυταρχικοί, αλαζόνες και εξουσιομανείς , είχαμε, ευτυχώς ελάχιστους, τα προηγούμενα χρόνια, δεν μπορούν να σταθούν στο σχολείο του σήμερα.
Θα πρέπει να ενισχύει την επαφή γονέων και εκπ/κών. Μόνο με τη γνώση και κατανόηση του κοινωνικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος των μαθητών μπορούμε να προχωρήσουμε στην ανάπτυξή της προσωπικότητάς τους. Η τακτική επικοινωνία βοηθά στην αλληλοκατανόηση, και δίνει σε όλους την ικανοποίηση της συμμετοχής και της προσφοράς.
Εν κατακλείδι είναι απαραίτητο οι αντιλήψεις μας για τον τρόπο διοίκησης των σχολικών μονάδων να αναθεωρηθούν.
Η εκπαιδευτική διοίκηση δεν είναι μόνον τέχνη αλλά είναι και επιστήμη με αρχές και αξίες που η υλοποίησή τους οφείλει να υπηρετεί τους παιδαγωγικούς στόχους ενός «σύγχρονου» και «ανθρώπινου» σχολείου.