ΤΙ ΔΕΝ ΕΜΑΘΑΝ ΟΙ ΔΙΟΙΚΟΥΝΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ: Διολίσθηση της δημοκρατίας υπέρ ισχυρών αντί των αδυνάτων

Μιχάλης Σωτηρίουτου  [Μιχάλη  Σωτηρίου]

Στο προηγούμενο σημείωμά (ΤΙ ΔΕΝ ΜΑΘΑΜΕ ΑΚΟΜΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ), τόνιζα τις δυνατότητες δημιουργίας μέσα και πέρα από τις συνθήκες μιας κοινωνίας που βρίσκεται σε  πολυσύνθετη και πολυεπίπεδη κρίση.

Αν είναι κάτι ακόμα σημαντικό  που ξέχασαν διοικούντες,είτε να σκεφθούν είτε να λάβουν υπόψη τους στο σχεδιασμό και τις αποφάσεις τους,είναι η  βασική ανάγκη του κοινωνικού ανθρώπου να αισθάνεται οτι συμμετέχει ή ενημερώνεται για θέματα και αποφάσεις που έχουν επίπτωση στον ίδιο τον πολίτη και την καθημερινότητά του.

Στην ιστορική πορεία εξέλιξης των κοινωνιών και των  πολιτικών διοικητικών συστημάτων που έχουν αναπτυχθεί, το Δημοκρατικό σύστημα εκλογής των αντιπροσώπων της κάθε συγκεκριμένης κοινωνίας που επιλέγονται και καλούνται να συνεισφέρουν με τις νομοθετικές , εκτελεστικές και ελεγκτικές θεσμικές παρεμβάσεις τους στο κοινό καλό,Είναι το περισσότερο κοινωνικά δίκαιο και ανθρώπινο. Αλλά χρειάζεται προσοχή να μην υπάρχουν «παράθυρα» ή διαστρεβλώσεις στη λειτουργία της δημοκρατίας.

Για παράδειγμα αναφέρεται ότι,ο Θησέας έφερε τη Δημοκρατία στην Αττική χωρίς να προνοήσει να εφαρμόσει π.χ., θεσμούς που να εμποδίζουν τη δημιουργία μεγάλων περιουσιών (κάτι που συνεισέφεραν στη συνέχεια ο Σόλων και ο Δράκων).

Τελικά επικράτησε, με κοινή συναίνεση, η Δημοκρατία να είναι πολίτευμα  και ελευθερία πρώτου βαθμού που δόθηκε σε όλους(φτωχούς και πλούσιους).

Οικονομικά η δημοκρατία εξασφάλιζε αυτάρκεια οικονομική βασιζόμενη στην άμεση φορολογία των πλουσίωνΑυτάρκης γαρ η πόλις, το δε δούλον ουκ αύταρκες»Αριστοτέλης -Πολ.Α,1252β και Δ, 1291α, 10).

Στην αρχή,οι ευπορότερες τάξεις επειδή φορολογούνταν είχαν  μόνο αυτοί πλήρη πολιτικά δικαιώματα και στις τρεις λειτουργίες της εξουσίας. Αλλά  οι φτωχότεροι αρχαίοι Έλληνες πολίτες(που ήταν και οι περισσότεροι) ενώ είχαν μόνο δικαίωμα συμμετοχής στη νομοθετική λειτουργία της εξουσίας –δηλαδή στην Εκκλησία του Δήμου,ουσιαστικά επηρέαζαν την άσκηση εξουσίας στην πόλη-κράτος.

Ο Επιτάφιος του Περικλέους (430 π.χ.,για τους πρώτους νεκρούς του Πελοποννησιακού Πολέμου), όπως μας τον διασώζει ο Θουκυδίδης, είναι μια σύντομη περιγραφή της σκέψης και της πράξης της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Αναφέρεται στην  ουσιαστική συμμετοχή του πλήθους τόσο στις πολιτικές διαδικασίες και γενικότερα στην πολιτική λειτουργία όσο και στην οικονομική ευμάρεια. Κάτι που στην σύγχρονη δημοκρατία έχει περιοριστεί.

Π.χ.,στις σημερινές κοινοβουλευτικές δημοκρατίες πολλοί σύγχρονοι θεσμοί δίνουν τη δυνατότητα να δημιουργηθούν τεράστιες περιουσίες, χωρίς να πηγαίνει σημαντικό μερίδιο στο κοινό καλό. Και με την διάχυση των κεφαλαίων ανα την υφήλιο(οικονομική παγκοσμιοποίηση) τα εθνικά κεφάλαια ή τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος τους δε μένουν στους τόπους παραγωγής τους. Χάνεται, έτσι, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του αρχαίου κλασικού τύπου δημοκρατικής διακυβέρνησης Και, συχνά, δεν λειτουργεί η δημοκρατία με ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της που είναι η προστασία των οικονομικά αδυνάτων.

Η αλλοτρίωση των κυβερνητών κάθε επιπέδου στη σύγχρονη δημοκρατία έχει γίνει σταδιακά. Αποτελεί, όμως, εδώ και χρόνια ένα διαμορφωμένο διαστρεβλωμένο χαρακτηριστικό της δημοκρατικής διακυβέρνησης.

Μερικές φορές  δημοκρατικά εκλεγμένοι κυβερνήτες(στην κεντρική ή στις τοπικές διοικήσεις),ξεχνώντας ότι οφείλουν τα πάντα στο λαό, παραπονούνται κιόλας ότι ο λαός τους δεν αναγνωρίζει τις «υπεράνθρωπες» προσπάθειές τους για «χάρη του». Αυτό είναι ένα σημάδι διολίσθησης σε απολυταρχικές αντιλήψεις και πρακτικές.

Ενώ δεν είναι τύραννοι φέρονται υποτιμητικά στο λαό τους.Θυμίζουν τον τύραννο Ιέρωνα τον Συρακούσιο(478-466 π.Χ.) που μιλώντας κάποτε με τον ποιητή Σιμωνίδη τον Κείο παραπονιόταν(και απορούσε γιατί):«… οι τύραννοι δεν χαίρονται κάνοντας τους πολίτες γενναίους και οπλίζοντάς τους καλά, παρά πιο πολύ ευχαριστιούνται όταν δίνουν σε ξένους περισσότερα μέσα προκειμένου να εμπνέουν φόβο· ξένους χρησιμοποιούν και ως φρουρά. Αλλά κι όταν συμπέσει καλή χρονιά κι αφθονήσουν τ᾽ αγαθά, πάλι ο τύραννος δεν χαίρεται μαζί με τους άλλους, γιατί πιστεύει ότι, όσο φτωχότεροι είναι οι άνθρωποι, τόσο περισσότερο τους έχει του χεριού του (Ξενοφώντος , Ιέρων, μετάφραση Παναγιώτης Κονδύλης)».

 Η ανασφάλεια πολλών ανθρώπων(πάντοτε και σήμερα) που ασκούν εξουσία εκφράζεται κατά ένα μέρος και με την αίσθηση τους ότι είναι αναντικατάστατοι..Αυτό,συχνά,τους οδηγεί σε συντήρηση της φτώχειας και των ανισοτήτων στο λαό που διοικούν. Έστω και αν έχουν την εντύπωση ότι τον υπηρετούν.

Αυτή η νοοτροπία  της χρόνιας προσκόλλησης ή η  επετηρίδα στίς θέσεις εξουσίας πρέπει να αλλάξει. Η δημοκρατία πρέπει να επανακτήσει τα βασικά της χαρακτηριστικά, όπως η φροντίδα υπέρ αδυνάτων(των μη προνομιούχων). Γιατί, έτσι θα αποφευχθεί η αναζωπύρωση τυραννικής νοοτροπίας και δράσης ομάδων της κοινωνίας με αντιανθρώπινη συμπεριφορά. Δέν είναι πολύ μακριά οι μελανές εποχές της ανθρωπότητας (ναζισμός, φασισμός).