Τουρκική εισβολή στη Συρία: Οι ΗΠΑ “ανακατεύουν την τράπουλα” εκ νέου στη Μ. Ανατολή

Τουρκική εισβολή στη Συρία: Οι ΗΠΑ “ανακατεύουν την τράπουλα” εκ νέου στη Μ. Ανατολή

Την έναρξη της Τουρκικής στρατιωτικής επιχείρησης στη Β.Α Συρία, με την ονομασία “Πηγή Ειρήνης” (“Operation Peace Spring”), ανήγγειλε την Τετάρτη με ανάρτηση στο twitter ο Τούρκος Πρόεδρος R.T. Erdogan. Την ίδια ώρα οι Τουρκικές ένοπλες δυνάμεις (TAF) σφυροκοπούσαν τις ελεγχόμενες από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) μεθοριακές Συριακές πόλεις. Αυτή είναι η 3η κατά σειρά Τουρκική εισβολή στα Συριακά εδάφη, είχαν προηγηθεί οι επιχειρήσεις “Ασπίδα του Ευφράτη” και “Κλάδος Ελαίας” το 2016 και το 2018, με τις οποίες οι TAF και οι υποστηριζόμενες από αυτές Συριακές Ισλαμικές οργανώσεις, κατέλαβαν την περιοχή της Al-Bab και το Κουρδικό καντόνι του Afrin.

Οι έξι λόγοι της Τουρκικής εισβολής

Στόχος της Τουρκικής εισβολής είναι η δημιουργία μία “ζώνης ασφαλείας” 500 km μήκους και 30-50 km βάθους μέσα στο Συριακό έδαφος, την οποία το Τουρκικό κράτος επιδιώκει για μία σειρά λόγους:

  • 1) Θα εξασθενήσει σημαντικά τις πιθανότητες Κουρδικές κρατογέννησης στη Β.Α Συρία.
  • 2) Θα δυσχεράνει την επικοινωνία μεταξύ του Εργατικού Κόμματος Κουρδιστάν (PKK) (Βρίσκεται σε πόλεμο με το Τουρκικό κράτος εδώ και περίπου 30 χρόνια, καθώς επιδιώκει τη συγκρότηση Κουρδικού κράτους στη Ν.Α. Τουρκία) και των Κουρδικών Μονάδων Λαϊκής Προστασίας (YPG) της Συρίας, τον στρατιωτικό βραχίονα του, καθοδηγούμενου από το PKK, Κουρδικού Κόμματος Δημοκρατικής Ένωσης (PYD), το οποίο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του Αραβοκουρδικού συνασπισμού των SDF.
  • 3) Θα επιτρέψει τη μεταφορά εκατομμυρίων Συρων προσφύγων από την Τουρκική ενδοχώρα στη Β.Α. Συρία, απαλλάσσοντας το Τουρκικό κράτος από το οικονομικό και πολιτικό κόστος της διαχείρισης τους.
  • 4) Το γεγονός ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι συγκεκριμένοι πρόσφυγες είναι Άραβες Σουνίτες Μουσουλμάνοι, θα επιφέρει την αλλαγή της δημογραφικής κατάστασης στη Συροτουρκική μεθόριο, εις βάρος του Κουρδικού στοιχείου.
  • 5) Θα παγιώσει στην κατοχή της Τουρκίας μία μεγάλη σφαίρας επιρροής στη Βόρεια Συρία, καθώς ο έλεγχος της Β.Α. Συρίας θα περάσει στα χέρια του αυτοαποκαλούμενου Συριακού Εθνικού Στρατού (SNA), μετεξέλιξη των υποστηριζόμενων από την Τουρκία ομάδων του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (TFSA), ο οποίος εδρεύει το Afrin και την Al-Bab. Η Τουρκική σφαίρα θα μπορούσε να εκταθεί από την επαρχία Idlib Δυτικά, η οποία με βάση τη διαδικασία της Αστάνα τελεί υπό την “προστασία” της Άγκυρας, μέχρι τα Ιρακινά σύνορα ανατολικά.
  • 6) Θα ενισχύσει διπλωματικά, την υποστηριζόμενη από την Τουρκία, Συριακή αντιπολίτευση στις διαπραγματεύσεις για την πολιτική διευθέτηση της Συριακής κρίσης.

Με την άδεια του Trump

Η Τουρκική εισβολή πραγματοποιείται κατόπιν “άδειας” που έδωσε ο Πρόεδρος D. Trump στον Τούρκο ομόλογο του, ύστερα από μεταξύ τους τηλεφωνική επικοινωνία τις προηγούμενες μέρες. Ακολούθησαν ανακοινώσεις του Λευκού Οίκου και παρεμβάσεις του Αμερικανού Προέδρου, με τις οποίες διευκρινιζόταν ότι οι ΗΠΑ δε θα υποστηρίξουν, αλλά και δε θα εμποδίσουν την Τουρκική εισβολή, προχωρώντας παράλληλα στην απόσυρση των δυνάμεων τους από τις περιοχές στόχο της Τουρκικής επιχείρησης.

Ήδη έχει επιβεβαιωθεί η απόσυρση των Αμερικανικών δυνάμεων από ορισμένα φυλάκια. Παράλληλα η Τουρκία καθορίστηκε υπεύθυνη για την τύχη των αιχμαλώτων μαχητών του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), ενώ διατυπώθηκε για ακόμη μία φορά η πρόθεση του Αμερικανού Προέδρου να τερματίσει τη συμμετοχή της χώρας του στους πολέμους της Μ. Ανατολής.

Τέλος γνωστοποιήθηκε η πρόθεση για την πραγματοποίηση συνάντησης Trump-Erdogan, η οποία και ορίστηκε για τις 13 Νοέμβρη. Η απόφαση του Αμερικανού Προέδρου εντάσσεται στα πλαίσια της γενικής εξωτερικής του πολιτικής, αλλά και της συγκεκριμένης προσέγγισης του απέναντι στη Τουρκία. Παράλληλα, πιθανώς να επηρεάζεται και από οικονομικές επιδιώξεις της διοίκησης του, αλλά και από πολιτικές διεργασίες στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Τι επιζητούν ΗΠΑ και Τουρκία

Η σημερινή Αμερικανική διοίκηση επιδιώκει τη διατήρηση των ΗΠΑ στην κορυφή της Ιμπεριαλιστικής πυραμίδας, μέσω της ορθότερης αξιοποίησης των διεθνών της συμμάχων, αλλά και μέσω της πιο λελογισμένης χρήσης της Αμερικανικής ισχύος, ζητούμενα, τα οποία πιστεύει ότι θα της επιτρέψουν να συγκεντρώσει δυνάμεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ανταγωνιστών που θεωρεί πρωταρχική απειλή – Κίνα κ.α.

Όσον αφορά την Τουρκία στόχος είναι η επανρυμούλκηση της στη Δύση, καθώς τη θεωρεί απαραίτητη για την ανάσχεση της Κινεζικής, Ρωσικής και Ιρανικής επιρροής σε Βαλκάνια-Αν. Μεσόγειο-Μ. Ανατολή.

Η αδειοδότηση της Τουρκικής εισβολής αντικειμενικά ικανοποιεί το μεγαλύτερο “παράπονο” της Τουρκικής διοίκησης προς τη διοίκηση των ΗΠΑ, την προστασία που αυτή παρείχε στο PYD/YPG.

Ταυτόχρονα δυσχεραίνει τη διατήρηση, αλλά και την περεταίρω εμβάθυνση της συνεργασίας της Άγκυρας με Μόσχα και Τεχεράνη, καθώς Ρωσία και Ιράν, υποστηριχτές του Συριακού καθεστώτος και του Συριακού Αραβικού Στρατού (SAA), αντιτίθενται, όπως και το καθεστώς, στο ενδεχόμενο μιας μόνιμης Τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία. Πρόσθετα η εμπλοκή της Τουρκίας σε μια δύσκολη και μεγάλης κλίμακας αναμέτρηση, στην οποία καμία περιφερειακή ή μεγάλη δύναμη δεν επιθυμεί μια καθαρή Τουρκική νίκη, δίνει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να έχουν ρόλο ρυθμιστή στην εξέλιξη της, αυξάνοντας τη σημασία τους ως συμμάχου για την Τουρκία.

Παράλληλα μια ομαλοποίηση και αναθέρμανση των Αμερικανοτουρκικών σχέσεων θα διευκόλυνε την οικονομική συνεργασία των δύο χωρών (ολοκλήρωση της αγοράς από την Τουρκία των F-35 και των Boeing, αύξηση του διμερούς εμπορίου) σε μια περίοδο όπου η Αμερικανική οικονομία χαρακτηρίζεται από χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Τέλος η αδειοδότηση της Τουρκικής εισβολής δίνει την ευκαιρία στο επιτελείο του Προέδρου να μεταβάλλει την πολιτική ατζέντα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, από το σκάνδαλο “Ukraine gate” στην εξωτερική πολιτική

Οι αντιδράσεις σε… ΗΠΑ, ΕΕ, Αραβικές χώρες

Την ίδια ώρα η απόφαση του Αμερικανού Προέδρου προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση άλλων κέντρων λήψης αποφάσεων στις ΗΠΑ, όπως το υπ. Άμυνας (Πεντάγωνο), αξιωματούχοι του οποίου έφτασαν στο σημείο να υπονοήσουν με δηλώσεις τους, ότι θα υποσκάψουν την απόφαση του Λευκού Οίκου για τη Συρία, αλλά και το ελεγχόμενο από του “Δημοκρατικούς” Κογκρέσο, ενώ προκάλεσε αντιδράσεις και από παραδοσιακούς υποστηρικτές του Προέδρου μέσα στο “Ρεπουμπλικανικό” Κόμμα. Ορισμένες τοποθετήσεις στις ΗΠΑ εναντιώνονται συνολικά στην εξωτερική πολιτική της σημερινής διοίκησης, ωστόσο οι περισσότερες ζητούν μια διαφορετική προσέγγιση στην εφαρμογή της, συμφωνώντας με την ουσία της. Οι τελευταίες, όσον αφορά την Τουρκία, επίσης υιοθετούν την ανάγκη επανρυμούλικησης της στη Δύση, ζητούν όμως μια λιγότερο “αμυντική” προσέγγιση.

Έντονη αντίδραση στην Τουρκική εισβολή εξέφρασε η ΕΕ και μεμονωμένα χώρες αυτής (Γερμανία, Γαλλία, ΗΒ). Μάλιστα το Σ.Α του ΟΗΕ θα συνεδριάσει επί του θέματος την Πέμπτη, κατόπιν καλέσματος Ευρωπαϊκών κρατών. Αντίστοιχη αντίδραση είχαν και οι Αραβικές χώρες, με την Αίγυπτο να ζητά σύγκλιση του Αραβικού Συνδέσμου, αλλά και το Ισραήλ. Τέλος έντονη κριτική άσκησε και το Ιράν.

Η στάση όλων των παραπάνω δυνάμεων σχετίζεται με την προάσπιση των δικών τους, όχι αθώων, συμφερόντων, ενώ η κάθε μια έχει εγκληματικές ευθύνες για την τροπή των εξελίξεων στη Συρία. Ταυτόχρονα όλες τους διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες τιθάσευσης της Τουρκικής επιθετικότητας, ενώ δεν επιθυμούν κάποια ολική ρήξη με την Άγκυρα, εφόσον αυτή διατηρεί ρόλο κλειδί για τη διαχείριση του μεταναστευτικού προβλήματος και μπορεί να επηρεάσει τους ανταγωνισμούς  και τις ισορροπίες μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων στη Μ. Ανατολή (Ιράν-Ισραήλ κ.α).

Η… ανοχή της Ρωσίας

Ταυτόχρονα ανοχή στις Τουρκικές ενέργειες φαίνεται να δείχνει η Ρωσία, με τον Πρόεδρο Putin να αρκείται σε προτροπές προς τον Erdogan για τη λήψη μέτρων, ώστε να μην τορπιλιστούν οι πολιτικές διαδικασίες διευθέτησης της Συριακής κρίσης. Για τη Μόσχα μόνο δυσάρεστες εξελίξεις δεν είναι η νέα διάσταση απόψεων στο εσωτερικό του NATO (του οποίου ο γραμματέας εξέφρασε κατανόηση στις Τουρκικές κινήσεις)  -μεταξύ Ευρωπαίων και ΗΠΑ, η ένταση της δυσαρέσκειας παραδοσιακών συμμάχων των ΗΠΑ στη Μ. Ανατολή, το ενδεχόμενο επιτάχυνσης της αποχώρησης των Αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία και η απογοήτευση των Κούρδων. Αντίστοιχα το Κρεμλίνο δείχνει σίγουρο ότι μπορεί να διαχειριστεί την νέα (για την ώρα τουλάχιστον) επαναπροσέγγιση ΗΠΑ-Τουρκίας.

Οι Κούρδοι οι… μεγάλοι χαμένοι, εκτός… αν

Μεγάλοι χαμένοι των εξελίξεων (εκτός και αν συμβεί κάτι αναπάντεχο στα πεδία των μαχών) είναι οι Κούρδοι. Οι τελευταίοι, χαρακτηρίζοντας πισώπλατη μαχαιριά την κίνηση των ΗΠΑ, πολλαπλασιάζουν τις διαβουλεύσεις τους με τη Ρωσία και το Συριακό καθεστώς, διερευνώντας τη δυνατότητα συμφωνίας μαζί τους, η επίτευξη της οποίας θα σήμαινε την επιστροφή της Β.Α Συρίας στον έλεγχο της Δαμασκού και άρα την προστασία της από τον SAA και τις Ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.

Ωστόσο στις παρούσες ασφυκτικές για τους Κούρδους συνθήκες, οι δυνατότητες διεκδίκησης τους στις διαπραγματεύσεις, μιας εκτεταμένης αυτονομίας στα πλαίσια του Συριακού κράτους, μάλλον περιορίζονται. Παράλληλα οι SDF ανακοίνωσαν τη διακοπή των επιχειρήσεων τους απέναντι στο ISIS και προχωρούν σε πανκινητοποίηση των δυνάμεων τους για την απόκρουση της Τουρκικής εισβολής.

Στην… γωνία η Συρία

Τέλος αρνητικές είναι οι εξελίξεις και για το Συριακό καθεστώς, καθώς η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι οι TAF δύσκολα αποχωρούν από περιοχές που έχουν καταλάβει. Πόσο μάλλον στις μέρες μας, όπου η Τουρκία εκμεταλλεύεται τις αντιθέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, για να διαπραγματευτεί μαζί τους και να αποσπάσει τη συγκατάθεση τους στις περιφερειακές ηγεμονικές της φιλοδοξίες.

Συνεπώς όσα περισσότερα εδάφη καταλαμβάνει η Άγκυρα στα Βόρεια της χώρας, τόσο δυσκολότερη καθίσταται η επιστροφή τους στην κυριότητα της Συριακής κυβέρνησης, η οποίο διαρκώς επαναλαμβάνει ότι θα ανακτήσει κάθε σπιθαμή Συριακού εδάφους. Παράλληλα, αν και οι πιθανότητες μιας ευνοϊκής συμφωνίας με τις SDF για την επιστροφή της Β.Α Συρίας στην κυριότητα της πολλαπλασιάζονται, επουδενί αυτή δε μπορεί να θεωρείται δεδομένη.

Γιάννης Χουβαρδάς

Διεθνολόγος-Πολιτικός Επιστήμονας