Βασίλης Τζανακάρης: «Οι Λήσταρχοι» είναι η τοιχογραφία μιας άλλης άγνωστης Ελλάδας!

Ο Σερραίος πολυγραφότατος συγγραφέας μιλάει για το νέο του βιβλίο: «Οι Λήσταρχοι» -ΤΑ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΑ ΤΑ ΚΑΛΑ ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΑ ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ (Το βιβλίο θα παρουσιαστεί την Παρασκευή 15 Απριλίου στα Σέρρας στο βιβλιοπωλείο PUBLIC, Τσαλοπούλου 9, στις 7.μ.μ.)

Βασίλης Τζανακάρης: «Οι Λήσταρχοι» είναι η τοιχογραφία μιας άλλης άγνωστης Ελλάδας!

Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ και το βιβλιοπωλείο PUBLIC παρουσιάζουν το απόγευμα της Παρασκευής στις 7 μ.μ. Το νέο βιβλίο του σερραίου συγγραφέα Βασίλη Τζανακάρη “ΟΙ ΛΗΣΤΑΡΧΟΙ, Τα παλληκάρια τα καλά σύντροφοι τα σκοτώνουν”. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και δημοσιογράφος Νίκος Φαλαγκάρας, ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Θωματίκος και ο συγγραφέας. Ο Βασίλης Τζανακάρης λέει σε συνέντευξή του:

TZANAKARIS-a011Το βιβλίο οι “Λήσταρχοι” είναι ένα χρονικό της Ληστοκρατίας στην Ελλάδα στη διάρκεια του 20ού και ταυτόχρονα η τοιχογραφία μιας άλλης τελείως άγνωστης Ελλάδας. Ως γνωστόν το φαινόμενο της Ληστείας, με τη μορφή στην οποία αναφέρεται στο βιβλίο, ξεκίνησε σχεδόν με τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους, δηλ. ύστερα από την εθνεγερσία του ΄21, για να φτάσει μέχρι τα χρόνια της Εθνικής αντίστασης 1941 – 1944. Οι τελευταίοι από τους “Ωραίους των Ορέων”, όπως χαρακτηρίστηκαν οι Ληστές και οι Λήσταρχοι της ελληνικής υπαίθρου, ήταν οι Καραλιβαναίοι που εντάχθηκαν στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και πολέμησαν σκληρά τους γερμανούς κατακτητές.

Οι υπόλοιποι όσοι δηλαδή ήταν κοινοί κλέφτες και άρπαγες κοπαδιών, εξοντώθηκαν διά “στόματος μαχαίρας” του Άρη Βελουχιώτη. Το βιβλίο αποτελεί μια βίαιη και σκοτεινή εικονογραφία μιας μακρινής αλλά και αφάνταστα κοντινής μας εποχής η οποία σημαδεύτηκε με μια πλειάδα γεγονότων από τα οποία κορυφαία υπήρξαν οι νίκες των Βαλκανικών πολέμων και η Μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή. Μέσα σ΄ αυτό το πλαίσιο άνοιξε κι έκλεισε ο κύκλος της ληστοκρατίας συμπληρώνοντας περί τα 100 χρόνια τρόμου, αίματος και βίας.

 

Πως ασχοληθήκατε με αυτό το θέμα;

 – Πρώτα πρώτα, ασχολήθηκα θα έλεγα, “παιδιόθεν” όταν μαθητής ακόμη του Δημοτικού άκουγα από τον πατέρα μου να μας διαβάζει στον “Ελληνικό Βορρά” της Θεσσαλονίκης άλλοτε τις συνέχειες των “Ωραίων των Ορέων” κι άλλοτε του Τσακιτζή, του “Εφέ του Αϊδινίου”. Λίγο μεγαλύτερος διάβασα για τους λήσταρχους Ρετζαίους και τη φοβερή Ληστεία της Πέτρας σε έκδοση του 1929 και εντυπωσιάστηκα όπως και άλλα ληστρικά αναγνώσματα.

Αργότερα, όταν έβγαλα το περιοδικό ΓΙΑΤΙ, ένα μηνιάτικο περιοδικό πολιτικού, κοινωνικού και πολιτιστικού προβληματισμού, κάναμε το πρώτο μεγάλο αφιέρωμα στο θέμα με δύο πολύ καλούς φίλους, τον επίσης σερραίο συλλέκτη και συγγραφέα Απόστολο Δούρβαρη και τον καραγκιοζολόγο και καραγκιοζοπαίχτη Γιάννη Χατζή. Κάπως έτσι και “στη μνήμη του πατέρα μου” έγραψα το 2002 “Τα παλληκάρια τα καλά σύντροφοι τα σκοτώνουν” που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη πραγματοποιόντας οκτώ εκδόσεις ενώ άπειρα ήταν τα μικρά ή μεγάλα δημοσιεύματα του τύπου και των περιοδικών.

 

Τι ρόλο έπαιζαν οι Λήσταρχοι;

Οι λήσταρχοι έπαιζαν διαφορετικούς ρόλους. Άλλοτε εμφανίζονταν ως εκδικητές και τιμωροί ανούσιων πράξεων και αδικητών ανθρώπων κι άλλοτε ως υπερασπιστές… πολιτικάντηδων. Ενίοτε έπαιζαν το ρόλο του προστάτη και του ευεργέτη σε περιπτώσεις κατάφωρης αδικίας. Γίνονταν κουμπάροι, νονοί, προίκιζαν φτωχά κι ορφανά κορίτσια ή έβγαζαν από τη δύσκολη θέση τους ανήμπορους και τους πονεμένους δίνοντάς τους μεγάλα χρηματικά ποσά.

Πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν από το κατεστημένο της πολιτικής ζωής όχι μόνο προς άγραν ψήφων αλλά και για πίεση προς την αντίπαλη πολιτική παράταξη. Μέγιστη πολιτική πράξη ήταν η αιχμαλωσία των δύο Καφανατρικών βουλευτών του Μελά και του Μυλωνά κατά την προεκλογική του επίσκεψη του στα Ιωάννινα. Οι ληστές και οι λήσταρχοι (ληστής είναι το απλό μέλος μιας συμμορίας, λήσταρχος ο αρχηγός της και αρχιλήσταρχος αυτός που ηγείται δύο μαζί συμμοριών), λατρεύτηκαν γιατί έδιναν ελπίδα και περηφάνεια στους καταπτοημένους σε σχέση με την βίαιη τις περισσότερες φορές παρουσία του χωροφύλακα και του φοροεισπράχτορα.

 

Οι πιο διαβόητοι;

Διαβόητοι για τη δράση τους Λήσταρχοι ήταν ο Παπακυριτσόπουλος, ο Σκαρτσώρας, οι Αδελφοί Ρετζαίοι, τα δύο ξαδέρφια οι Κουμπαίοι, ο Τζατζάς, ο Καντάρας και φυσικά οι Γιαγκούλας και Πάντος Μπαμπάνης. Ο πρώτος γιατί δολοφόνησε δύο δικαστικούς, ο Σκαρτσώρας γιατί η φήμη και η δράση του έφτασε μέχρι την Αμερική και φυσικά τα δύο αιματοβαμμένα αδέλφια, ο Θύμιος και ο Γιάννης Ρέτζος, γιατί εκτός από τις δεκάδες των φόνων που διέπραξαν, οργάνωσαν και τη μεγαλύτερη ληστεία που έγινε ποτέ στην Ελλάδα, στην περιοχή της Πέτρας, όπου η συμμορία τους λήστεψε το αυτοκίνητο με τη χρηματαποστολή της Εθνικής Τράπεζας δολοφονώντας οκτώ άτομα και αποκομίζοντας το μυθικό ποσό των 15 εκ.

Εξίσου διαβόητοι υπήρξαν οι Τάκης και Κώστας Κουμπής γιατί αιχμαλώτισαν τους Καφανταρικούς βουλευτές Μελά και Μυλωνά, τις παραμονές των εκλογών το καλοκαίρι του 1928. Ο Δημήτρης Τζατζάς για την μυθική του απόδραση από τις φυλακές του Γεντί κουλέ αλλά και γιατί στην προσπάθειά του να αιχμαλωτίσει την οικογένεια Αβέρωφ που θα παραθέριζε στο Περτούλι, αιχμαλώτισε συνολικά… 120 άτομα.

Ιδιαίτερα αξιόλογοι λήσταρχοι ήταν ο “Μαύρος Λήσταρχος” Θωμάς Καντάρας για τον τρόπο που εκδικήθηκε τον “εξωμότη” λήσταρχο Λιόλιο που είχε περάσει, όπως και άλλοι, στην “αντίπερα όχθη”, εκείνη της εξουσίας και φυσικά οι Πάντος Μπαμπάνης και Φώτης Γιαγκούλας. Ο πρώτος γιατί αιχμαλώτισε τον Γερουσιαστή Χατζηγάκη στις υπώρειες του Ολύμπου και ο Γιαγκούλας όχι μόνο για τις στυγερές δολοφνίες και τις αποδράσεις του αλλά γιατί η ληστρική δράση του περιβλήθηκε την αχλύ ενός μύθου και ενός Θρύλου όσο κανενός άλλου. Πολλοί από αυτούς είχαν γίνει γνωστοί από την εμφάνιση και την ομορφιά τους. Λένε πως όταν ο Φώτης Γιαγκούλας πήγε για πρώτη φορά σε δικαστήριο ο εισαγγελέας του είπε πως δεν θα προτείνει την εκτέλεσή του για να μη χαλάσουν οι σφαίρες το αγγελόμορφο του προσώπου του! Πολύ όμορφος ήταν και ο νεαρός Παπαγεωργίου αλλά και άλλοι από τη ζωή των οποίων δεν έλειψαν οι γυναικείες παρουσίες.

 

Είναι άραγε τυχαία η οποιαδήποτε ομοιότητα με σημερινά πρόσωπα;

Θα έλεγα πως τίποτα πια δεν μ΄ εντυπωσιάζει. Πολλά από αυτά που περιγράφω έχουν ξαναγίνει πάλι και πάλι κάτω βέβαια από διαφορετικές συνθήκες και με άλλου είδους πρωταγωνιστές. Οι ομοιότητες των γεγονότων και τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν σ΄ αυτά εμφανίζονται κατά καιρούς και συνεχίζουν να διαμορφώνουν την καθημερινότητα της ζωής μας. Αναφέρομαι σε εγκλήματα, ληστείες, απαγωγές, ομηρίες, εκβιασμούς και όχι μόνο στην περίπτωση Παλαιοκώστα αλλά και σε ένα σωρό εντυπωσιακές απόπειρες δραπέτευσης και διαφυγής καταδικασμένων από φυλακές. Άπειρες ήταν οι φορές που οι ληστές είχαν δραπετεύσει από τις φυλακές γελοιοποιώντας την εξουσία.

Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα μπορώ να αναφέρω τους αιματοβαμμένους λήσταρχους Θύμιο και Γιάννη Ρέτζο που κατάγονταν από οικογένεια ιερωμένων, (όπως πολύ αργότερα οι αδελφοί Ξηροί) και ορφανοί από πατέρα, που τον σκότωσαν συγχωριανοί τους, όπως τον πατέρα του Σερίφη. Οι τόποι, οι τρόποι δράσης, η ψυχραιμία, η θρησκευτική πίστη, η αδικία την οποία πολεμούσαν και φυσικά ο αλόγιστος θάνατος πολλών αθώων ανθρώπων μπορούν να εξομοιωθούν με πολλές διαχρονικές ενέργειες άλλων πρωταγωνιστών.

Ακόμη και το γεγονός ότι ο καθένας χρησιμοποιούσε τη δική του σφραγίδα αλλά και τη δική του… προκήρυξη. Μόνο που οι ληστές τη δική τους “προκήρυξη” στην οποία εξηγούσαν τους λόγους του εγκλήματός τουςς την ονόμαζαν “ψυχοχάρτι”. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο Πάσαρης είχε κάποτε καταφύγει και είχε συλληφθεί στο Βουκουρέστι, στην ίδια πόλη όπου είχαν καταφύγει για αρκετό διάστημα και οι αδελφοί Ρετζαίοι. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο αυτό που λέγεται ότι είπε κάποτε ο Φώτης Γιαγκούλας: Οι κλέφτες θα ξοφλήσουν από τα βουνά και θα περάσουν στις πόλεις!

 

Από πού αντλείτε το υλικό σας;

Υλικό άντλησα από εφημερίδες της εποχής που έβγαιναν στη Θεσσαλονίκη και από εκείνες της Αθήνας καθώς και από περιοδικά, εφημερίδες της Κυβερνήσεως, τοπικά έντυπα, χειρόγραφες αναμνήσεις και επιστολές αλλά και από τις εκατοντάδες των λαϊκών αναγνωσμάτων που κυκλοφορούσαν σε φυλλάδια μερικών λεπτών. Ενδιαφέρον παρουσίασαν και οι προσωπικές αφηγήσεις ορισμένων καθώς και από βιβλία των οποίων οι συγγραφείς είχαν αναφορές σε ληστές, λήσταρχους ή αρχιλήσταρχους, όπως ήταν η… βαθμολογική τους κατάταξη.

 

Πάντως με τον τρόπο τους βοήθησαν στην οργάνωση του ελληνικού κράτους;

Θα έλεγα πως ναι, αν λάβουμε υπόψη μας την οργάνωση της χωροφυλακής και του στρατού ως προς την αντιμετώπισή τους αλλά και γενικότερα όπως οι κρατικές φυλακές, από τις οποίες οι ληστές δραπέτευαν όποτε ήθελαν.

Σπουδαίο ρόλο στην καταπολέμηση της ληστείας έπαιξαν οι διανοίξεις νέων δρόμων, τα μέσα μεταφοράς αλλά κυρίως το κάπως δικαιότερο κράτος, η άμβλυνση ορισμένων ανισοτήτων και ένα ζείδωρο αεράκι κοινωνικής δικαιοσύνης….